Osmanlı ve Romen kaynaklarına göre memleketeyn idaresinde fenerli beyler (1711-1768)

Abstract

Tez çalışmamızda 1711-1768 yılları arasında, Eflak ve Boğdan memleketlerinde tahtta bulunan Fenerli Beyler incelendi. Söz konusu inceleme için Romen kroniklerine, Rumca el yazmalarına ve Osmanlı arşiv ve kroniklerine başvuruldu. XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti ile Eflak-Boğdan Beyleri arasındaki siyasi durumların yanı sıra, Rumların Eflak-Boğdan ile olan tarihȋ geçmişine ve Osmanlı Devleti’ndeki durumlarına da değinildi. Fenerli beyler, Eflak ve Boğdan memleketlerinin idaresi için tayin edilmeden önce yerli voyvodaların siyasi durumları hakkında açıklamalara yer verildi. Eflak’ta tahtta bulunan Kostantin Brankovanu, yerli devlet adamları tarafından seçilen bir voyvodaydı. Osmanlı Devleti Brankovanu’nun voyvodalığına sıcak bakmadığı halde en sonunda voyvoda olmasına onay vermişti. Boğdan’da voyvoda bulunan Dimitri Kantemir ise XVIII. yüzyılın başında Kırım Hanı’nın telkiniyle voyvoda olmuştu. Prut Savaşı’ndan sonra Eflak Voyvodası Kostantin Brankovanu’nun siyasȋ etkisi, Boğdan Voyvodası Dimitri Kantemir’e nazaran daha uzun sürmüştü. Bu durumun nedeni, Dimitri Kantemir’in Prut Savaşı sırasında Rusların tarafına geçmesiydi. Brankovanu ise Prut Savaşı sonrasında da Eflak voyvodası olarak kalmaya devam etmişti. Savaştan üç sene sonra azledilerek yerine yerli bir voyvoda tayın edilmişti. Zikr edilen olayların ayrıntıları sırasıyla kaleme alınmıştır. Osmanlı Devleti, Boğdan memleketinin idaresi için daha Prut Savaşı sırasında bir Fenerli bey’in tayinine karar vermişti. Eflak memleketi idaresine ise savaştan beş sene sonra bir Fenerli bey tayin etti. Eflak ve Boğdan memleketlerinin idaresine atanan Fenerli Beyler Dönemi’nde de daha önce voyvoda olan yerli kişilere rastlamak mümkündür. Bunlardan başlıcası, Boğdan memleketinde Fenerli Rum Nikola Mavrokoradato’dan sonra atanan yerli voyvoda Mihail Rakoviça’dır. Gika soyadını taşıyan Fenerli Bey’lerin kökenleri ise Arnavut’tur. Kalimaki soyadını taşıyanların kökeni de Rakoviça soyadı gibi Romen’dir. Kalimaki soyadı Romence halinden Rumca’ya daha yakın görünmesi amacıyla değiştirilmiştir. Buradaki araştırmada görüleceği üzere aynı Fenerli beylerin sırasıyla hem Eflak hem de Boğdan memleketinin idaresinde bulundular. Her Fenerli bey iki memleketin yönetiminden ve hiyerarşisinden haberdardı. Bu konuda sıkıntılarla karşılaşan Fenerli bey’i, ilk olarak Boğdan memleketine atanan Nikola Mavrokordato olmuştu. Ölümü sonrasında Eflak’ta bey olan oğlu Kostantin Mavrokordato da on dokuz yaşında olmasından ötürü devlet işlerinde tecrübesizdi. Diğer Fenerli bey’lerin durumları ise nispeten yanındaki görevlilerin de yardımıyla Eflak ve Boğdan memleketlerinin idaresine daha vâkıf bir halde oldukları söylenebilir.