Balıkesir Balya yöresi yörüklerinin heybe ve torba dokumaları

Abstract

Balya, 1317 yılından önce "Koca Gümüş köyü" adıyla anılmaktaydı ve Balıkesir Karesi sancağına bağlıydı. Balya isminin Osmanlı döneminde burada kadılık yapan "Balı Bey'den" geldiği bilinmektedir. Balya yöresi Yörüklerinin geçim kaynaklarının başında gelen küçükbaş hayvancılığa bağlı olarak ürettikleri geleneksel dokumalar, sandıklarda saklanarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bunda Balya köylerinde ve çevre yerleşimlerinde yaşayan Yörüklerin az da olsa geleneksel yaşamlarını günümüzde de devam ettirmelerinin önemi büyüktür. Yörük dokumaları Balya yöresinde kullanım alanlarına göre çuval, bez dokuma, aba dokuma, şal, ölüm dirim kilimi, heybe ve torba olarak yapılmaktadır. Dokumalarında yün kullanan Yörükler, heybe ve torba dokumalarında ağırlıklı olarak elma, dört elma, elma ve dadaları (çocukları), yedibala, sığır sidiği, hamalibağı nakışı, kazayağı, tay kulağı, baklava tırnak motiflerinin yanında yörede goraf adıyla bilinen şeritli kilim örgüsü kullanmışlardır. Dokumalarda ağırlıklı olarak zemin rengi bordo, motiflerde ise mavi (gök), turuncu (portakal), yeşil, mor (mavi), sarı, pembe (gelin alı) renkleri kullanılmıştır. Günümüzde Balya yöresinde geleneksel dokumacılık neredeyse bitmiştir. Bunda; ekonomik şartların değişmesi ile genç nüfusun büyük şehirlere göç etmesinin, teknolojinin gelişmesi ile endüstriyel ürünlerin artmasının ve bunların kolay ulaşılabilir olmaları ve moda kaygısı ile yöre halkı tarafından tercih edilmelerinin etkisi büyüktür.