Âşık Davut Sularî'nin şiirlerinde itikadî unsurlar

Abstract

"Âşık Davut Sularî'nin Şiirlerinde İtikadî Unsurlar" başlıklı tezimiz, Davut Sularî'nin şiirlerinde onun kendi inanç dünyasına ait unsurları tasnif edip incelemeyi amaçlar. Âşıklık mesleğinin çıktığı yolculuğu inanç ve şair-müzisyenlik kapsamında değerlendirerek başladığımız çalışmamız, onun kam-ozan-baksı kimliğinden âşık olarak anıldığı ve gelenek hâline geldiği süreci ele alarak devam etmiştir. Âşıklık, pek çok coğrafyada icra edilen bir meslek olsa da Anadolu sahası, onun göverdiği saha olmuştur. Âşıklar, söyledikleri şiirlerinde halk edebiyatının nazım biçimlerini ve türlerini kullanır, Alevî âşıklarda itikadî unsurlarının yansıtıldığı özellikte nazım türleri bulunur. Âşık Davut Sularî; hem Alevî bir âşık hem pîr elinden bâde içmiş bir âşık hem de gezgin bir âşıktır. Birden fazla âşık tipini tek potada eriten Sularî'nin yaşantısı da oldukça dikkat çekicidir. Onun hem bir âşıklık kimliği hem de adı etrafında gelişen anlatılar sebebiyle menkıbevî bir kimliği vardır. Adı etrafında gelişen ve bir kısmı tarafımızca ailesinden derlenmiş menkıbevî anlatılar, Anadolu sahasındaki masal, efsane, menkıbe motiflerine çok benzer motifler taşır. Sularî'nin yaşamı hakkında anlatılanlar da Sularî'nin kendi eserleri de itikadî unsurlarla örülüdür. Âşık Davut Sularî'nin eserlerindeki itikadî unsurlar, yalnızca mitolojik unsurların tespit edilmesiyle yetinilebilecek kapsamda değildir. Bu sebeple tarafımıza ait olan bir tasnif denemesiyle üç temel kavram ile incelenmiştir. Bu üç temel kavram "kutsal", "karşıt kutsal" ve "mitolojik" kavramlarıdır. "Kutsal"; maddî dünyada karşılık bulan, duyularla algılanabilen, tarihsel verilerin varlıklarını ispatladığı kişi ve nesneleri yahut yapılması gelenek hâline gelmiş eylemleri kapsarken "karşıt kutsal" profan olmayan, maddî dünyada karşılık bulan, duyularla algılanabilen, tarihsel verilerin varlıklarını ispatladığı fakat negatif yönde mitleşerek kutsalın karşısına çıkan unsurları kapsar. Mitolojik kavramı ise maddî dünyada bulunmayan, bulunduğuna inanılsa da buna yönelik bir ispatın gösterilemediği, tarihî bir karşılığın bulunmadığı fakat ona inanlar için gerçek kabul edilen unsurları karşılar. Bu unsurlar otuz iki başlık altında açılmış ve incelenmiştir. İncelemeler yapılırken unsurlar tespit edilmekle bırakılmamış, açıklanmış ve örneklendirilmiştir. İncelemenin sonucunda Âşık Davut Sularî'nin şiirlerinde itikadî unsurların pek çoğunun Alevî-Bektaşîliğe ait olduğu tespit edilse de bu unsurların bir kısmına İslâm mitlerinin, İbranî mitlerinin, İran mitlerinin, Türk mitolojisinin, yerel halk inançlarının ve Eski Yunan felsefesinin de kaynaklık ettiği görülmüştür. Ayrıca Davut Sularî'nin seyahatleri esnasında karşılaşmış olduğu kimi inanç motifleri de şiirlerinde yer alır.