Türkiye’de Çok Katmanlı Yerleşimlerde Tanımlama-Koruma Yaklaşımı ve Öneriler: Bergama Örneği

Abstract

Bergama; Helenistik, Roma, Bizans, Karasi Beyli¤i, Osmanl› ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinden oluşan tarihsel tabakalaflmay› içeren çok katmanl› bir Anadolu kentidir (Binan 2004, 30). Çok katmanl› kentler eski dönemlerden itibaren sürekli yerleflim yeri olan, günümüzde de yerleflim yeri olma özelli¤ini sürdüren ve yerleflim süreklili¤inin farkl› dönemlerine ait izlerini yeralt›nda ve yer üstünde tafl›yan kentlerdir (Bilgin Alt›nöz 2002, 1). Kentin tarihsel süreklili¤i içindeki farkl› dönemlerin kentsel mekândaki fiziksel ve kültürel yans›malar›n› farkl›laflan katmanlar olarak izlemek mümkün olup, farkl› dönem- lerin bazen yan yana, bazen üst üste gelen yap›, kal›nt› ve izleri günümüz kentinin tarih- sel katmanlaflmas›n› oluflturur. Her dönemin kendinden önceki dönemlerle kurdu¤u iliflkiler a¤›yla ba¤lant›l› olarak oluflan fiziksel yap›s› günümüz kentinin fiziksel derinli¤ine ve zenginli¤ine katk›da bulunur (Bilgin Alt›nöz 2006, 1). Maddi kal›nt›lar›n araflt›r›lmas› yoluyla insanl›k tarihini anlama ve anlamland›rma bilimi olarak tan›mlanabilen arkeolojinin kentsel ba¤lam içinde de¤erlendirildi¤i ‘kent arkeolojisi’; kentin yataydaki ve düfleydeki tarihsel geliflimini kentteki maddi kal›nt› ve izleri incele- yerek yaz›l› ve görsel tarihsel kaynaklarla bu bilgiyi destekleyerek anlamak ve anlamland›rmak olarak aç›klanabilir (Bilgin Altınöz 1996, 9-13). Anadolu’daki çok katmanl› kentlerin tarihsel süreklili¤i içerisinde yer alan bütün dönemlerini ve onlar›n birbirleriyle oluflturduklar› iliflkiler a¤›n› anlama, çok katmanları koruyabilmek için en temel gerekliliktir.