Çocuk emniyetli ilaç ambalajlarının geriatrik yaş grubu için kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi

Abstract

Son yıllarda hastanelere zehirlenme nedeni ile başvuran çocuk hastaların zehirlenme sebepleri incelendiğinde, yaklaşık olarak yüzde kırk beşini ilaç zehirlenmelerinin oluşturduğu görülmektedir. Hukuksal açıdan ilaç ambalajlama yöntemleri üzerinde yasalaşmış belirli kriterler bulunmaktadır. Dolayısıyla ilaç ambalajı üretiminin bu kriterlere uygun olarak yapılması gerekmektedir. Ambalaja yönelik bu kriterlerin sadece ilaçların saklama koşullarını incelediği ve üzerinde bulunan grafik ve yazılı ibarelerin, genellikle saklama koşullarına ve kullanıma ilişkin olduğu görülmektedir. Sağlık Bakanlığı'na ait ilaç yönetmeliğine göre, çocuk emniyetine ilişkin önlem olarak üretilen tüm ilaç ambalajlarında "Çocuklarının ulaşamayacağı yerlerde saklayınız'' ibaresinin yer almasının zorunlu olduğu görülmektedir. Çocukların zehirlenmelerden korunması sadece ilacın güvenli saklanması ile mümkün olmamaktadır, bu nedenle tek başına bu ibarenin ambalaj üzerinde yer alıyor olması yeterli güvenlik önlemi olarak değerlendirilemez. Dünya genelinde üretici firmalar sadece ilacın korunmasına yönelik ilaç ambalajlama yapmamakta, üretimdeki teknolojik gelişmeler sayesinde ilaca bağlı çocuk zehirlenmelerine karşı tedbir amaçlı çocuk emniyetli kapak sistemlerini de geliştirmeye çalışmaktadırlar. Çocuk emniyetli olarak isimlendirilen bu ambalajların asıl amacı 5 yaş altı çocukların açamayacağı fakat yetişkin kullanıcıların rahatlıkla açabileceği ambalajlar olmasıdır. Ancak mevcut ilaç ambalajlarında yetişkin ibaresinde belirli bir yaş sınırlaması bulunmamaktadır. Bu noktada kullanıcı profili olarak yetişkin kullanıcılar ele alındığında, mevcut çocuk emniyetli ambalajlarda tamamen sağlıklı bireylerin hedeflendiği ve bu nedenle ürünün geliştirilmesi aşamasında geriatrik kullanıcılar açısından kullanılabilirliğine ilişkin belirgin eksiklikler ortaya çıktığı görülmektedir. Öncelikle geçtiğimiz yıllara oranla yaşlı nüfustaki artış da göz önünde bulundurularak, bu tür ilaç ambalajlarında yaş ilerlemesiyle birlikte ortaya çıkan fiziki fonksiyonlardaki azalma değerlendirilmelidir. Çocuk emniyetli ilaç ambalajları ile el ilişkisi incelendiğinde geriatrik hastaların kullanımı açısından ciddi problemler olduğu görülmektedir. Uzuv olarak el, karmaşık işlev fonksiyonlarını çözebilecek detaylara sahiptir. Doğal bir süreç olarak tutma, kavrama, dokunma ve temas etmeye ilişkin el fonksiyonlarında geriatrik dönemde değişimler olmaktadır. Bunun yanı sıra yaşla gelişen bazı hastalıkların bu eylemleri gerçekleştirmede gerilemeye sebep olduğu bilinmektedir. Hayati risk taşıyan tansiyon, kolesterol, kalp ilacı, şeker ilacı ve benzeri ilaçların daha çok geriatrik dönemdeki kullanıcılar tarafından devamlı kullanımı söz konusudur. Çocuklar tarafından alınması durumunda hayati risk teşkil edebilecek bu ilaç gruplarında çocuklara yönelik yapılmış bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada ilaç ambalaj sektörü açısından geriatrik hastaların yetişkin kategorisinde ele alınması, süreklilik arz eden, hayati fonksiyonlara yönelik ilaçları kullanıyor olmaları, bu ilaçların çocuk sağlığı açısından birinci derece risk unsuru oluşturması nedeni ile yetişkin ambalajlarında çocuk emniyet kilidi kullanılması ikilemi önemli konu başlıklarıdır. Geriatrik dönemde olmaları nedeni ile 65 yaş üstü kullanıcılar, bu kullanım kayıplarını yaşayan, grup olarak çocuk emniyetli ilaç ambalajı kullanılabilirliğini test edebilecek bir kullanıcı grubu olarak seçilmiştir. Bu çalışma, geriatrik kullanıcılar açısından, ilaç ambalajı tasarımlarının hangi kriterlere bağlı kalarak yapılması gerektiğini, çocuk emniyetli ilaç kapağı tasarımı üzerinden inceleyerek, hem çocuk açısından güvenilir hem de geriatrik kullanıcıların kullanımına uygun tasarlanacak kapakların tasarım kriterlerini, tespit etmeyi hedeflemektedir.