Antik kentlerin coğrafi bilgi sistemleri ile yerleşim ilkelerinin araştırılması: Pergamum ve Ephesus

Abstract

Günümüzde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), antik kent araştırmalarında, kent dokularının, kentsel morfolojinin ve yer seçim kararları ile yerleşme ilkelerinin analizinde, yeni olanak ve etkili yöntemler sunmaktadır. Antik kentler üzerine yapılan çalışmalarda görüntü işleme, sayısal harita, uzaktan algılama, üç boyutlu modelleme, veri tabanı gibi çeşitli tekniklerin kullanılmasının hem teoriye hem de uygulamaya yönelik zenginleştirici etkileri vardır. Sosyal bilimlere daha yakın çalışma prensiplerinin ağırlıklı olduğu bu disiplinlerde CBS kullanımı, ampirik verilerin bilimsel bir tabana oturtularak sorgulanabilir, analitik bilimsel verilere dönüştürülmesini sağlar. Antik kentlerin planlama ilkeleri araştırılırken söz konusu kentlerin üzerinde bulunduğu alanın topografik özelliklerinden yola çıkarak yapılan analizler, iklimsel veri ve meteorolojik göstergeler, jeolojik analizler ve arkeolojik bulgulardan elde edilen yerleşimin zamana göre gelişimini gösteren veriler kullanılır. Bu analiz ve veriler, o kentlerin, hangi yer ve doğa koşulları daha öncelikli olarak göz önünde bulundurulup kurulduğunu ve hangi zamanda, ne yönde, hangi ilkeler doğrultusunda geliştiğini gösterir. Tüm bu analiz ve veriler CBS ortamında işlenebilir, sorgulanabilir, sentez edilebilir, çapraz sorgu yapılabilir ve sunulabilir. Dolayısıyla hem algılanabilir verilerin bir arada bulunmasından ve sorgulanabilir, analitik verilere dönüşmesinden hem de insan algısının ötesinde çapraz sorgular yapılabilmesinden ötürü CBS kullanılan çalışmaların geleneksel yöntemlerle yapılan çalışmalara göre daha nesnel ve rasyonel olacağı öngörülebilir. CBS'nin ve üç boyutlu modelleme tekniklerinin antik kentlerin planlama ilkelerinin araştırılmasına katkısının irdelendiği bu tez kapsamında örnek olarak Pergamum ve Ephesus antik kentleri seçilmiştir. Bu kentlerin morfolojilerine, kentsel dokularına, fonksiyonlarına dair yapılan analizler ile oluşturulan üç boyutlu arazi modeli ve bina kütle analizleriyle CBS ortamında uygulanabilecek yöntem ve araçlar aktarılmıştır. Bu analizlerden hareketle CBS'nin antik kentler üzerine yapılan arkeolojik çalışmalara yol gösterebilecek, bu çalışmaların geleceğine yönelik bilimsel tahminlerde bulunabilme potansiyeli test edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Coğrafi Bilgi Sistemleri, Kentsel Morfoloji, Mekansal Analiz, Pergamum, Ephesus, Roma Şehirciliği, Romalılaşma.