Kosova'da sürdürülebilir mimari miras korunmasında veri peyzajı: Priştine sosyalist mimari mirası örneği

Abstract

Çeşitli bölgelerde yer alan sosyalist dönem mimarisi, ideolojik ve estetik açıdan belirgin olan tarihî yapıların yeniden ilgi odağı haline gelmiştir. Ancak bu yapılar, ihmal, yapısal bozulma ve modern gelişmelerin baskısı gibi ciddi tehditlerle karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, Kosova’daki mimari mirasın sürdürülebilir korunmasında dijital teknolojilerin rolünü araştırmakta ve özellikle Priştine’deki sosyalist döneme ait mimari eserleri ele almaktadır. Araştırma, kapsamlı dijital veri tabanlarının küresel ölçekteki varlığını ve Priştine’nin geleneksel arşivleme yöntemlerinden dijital sistemlere geçip geçmediğini incelemektedir. Bu çalışma, 1970'ler ve 1980'ler arasında inşa edilen Priştine’deki sosyalist dönem mimarisini analiz ederek, dijitalleştirme süreciyle hafifletilebilecek riskleri tespit etmektedir. Yöntemsel olarak, sahada gerçekleştirilen fotoğraf çalışmaları, literatür incelemeleri ve tarihsel gözlemlerle birleştirilen teorik bir çerçeve benimsenmiştir. Araştırma, II. Dünya Savaşı sonrası modern mimari mirasının korunmasına yönelik küresel zorlukları ele almakta ve ekonomik ile politik bağlamlarda önemli gelişmelere odaklanmaktadır. Sosyalist mimarinin post-sosyalist dönemde korunmasına yönelik ekonomik, politik ve ideolojik zorluklar detaylı bir şekilde incelenmektedir. Priştine’den seçilen vaka çalışmaları, sosyalist döneme ait önemli yapıların dijital envanter durumunu gözden geçirmektedir. Çalışma, seçilen vaka çalışmalarındaki binaların miras koruma süreçleriyle ilgili mevcut zorlukları belirlemekte, özellikle kapsamlı dijital belgelemenin eksikliği gibi sorunlara odaklanmaktadır. Bu araştırma, mimari ve kültürel mirasın ileri dijital yöntemler kullanılarak gelecek nesillere nasıl aktarılabileceğini vurgulayan bir koruma farkındalığı rehberi önermektedir. Bu kapsamda, araştırma mimarlık, sürdürülebilirlik ve dijital teknolojilerin kesişim noktalarına dair akademik tartışmalara katkı sunmayı ve Kosova’daki sosyalist mimari mirasının korunmasına yönelik zorluklar ve potansiyeller hakkında derinlemesine bir içgörü sağlamayı amaçlamaktadır.