Kuzguncuk'ta turistikleşmenin insan-mekan ilişkilerinde oluşturduğu etkiler

Abstract

Tarihsel ve coğrafi özellikleri, sosyal ve ekonomik yapısı, mimarisi, toplumsal ilişkileri, somut ve somut olmayan müşterekleriyle bir bütün olan kentsel mekan, geçmişten bugüne içinde barındırdığı unsurların çelişki ve dinamikleriyle değişmiş, dönüşmüştür. Geçtiğimiz yüzyılın son çeyreğinde, kapitalizmin neoliberal aşamasında değişen üretim ve yeniden üretim ilişkileri ile yeniden üretimin aracı, tüketimin mekanı haline gelen kentlerin dönüşümü hızlanmıştır. Kentsel mekanı bütünüyle yeniden ele alan bu dönüşümlerin tarihi kent merkezlerindeki karşılığı, bir önceki dönemde yıpranan bu mekanlara, yeniden orta ve üst sınıfların yerleşmeleri ve yükselen kültür endüstrilerinin üretim ve tüketim alanı haline gelmeleridir. Özellikle son yıllarda artan iletişim ve seyahat olanakları, kentlerin marka şehirler olmak üzere pazarlanması, kültür ve turizm endüstrilerinin büyümesine yönelik politikalar tarihi kentlerin dönüşüm süreçlerini belirlemektedir. Geçmişten günümüze Türkiye sermayesinin merkezi olmuş İstanbul’da neoliberal dönüşüm etkisi 1980’li yıllar itibariyle Beyoğlu’nda Cihangir, Galata ve Asmalımescit, Boğaz’da Kuzguncuk, Arnavutköy ve Ortaköy, Haliç’te Fener ve Balat gibi tarihi semtlerde soylulaşma şeklinde görülmeye başlamıştır. Kentsel mekandaki dönüşümün mimari çevre, kentsel doku, somut miras müşterekleri üzerindeki etkileri, mekanı oluşturan ve yeniden üreten polikalar, sosyal ve ekonomik faktörler, yasal düzenlemeler, çağımızın kültürel iklimi ve mekansal pratikleri de içeren somut olmayan müştereklerden ayrı düşünülemez. Bu çalışmada geçmişte yaşayan çeşitli din ve kültür gruplarına mensup insanların oluşturduğu özgün mimarisi, insan ölçekli kentsel mekanı ve dönüşerek korunan sosyal yapısı ile Kuzguncuk’un uzun bir döneme yayılan ve son yıllarda turistikleşmeye evrilen dönüşüm sürecinin mekana has örüntüsü sosyal ve mekansal boyutlarıyla araştırılmakta, turistikleşme olgusunun mekanın kentsel ve mimari yapısı, onu oluşturan insanlar, ilişkiler ve bağlamlar üzerindeki etkisi incelenmektedir. Çalışmanın sonunda, Kuzguncuk’ta yaşanan turistikleşme ve soylulaşma süreçlerinin, semtin mimari yapısı ve toplumsal dokusu üzerindeki etkileri ortaya konmaktadır.