Baltalimanı Deresi Havzası Su Kaynakları ve Dere Yataklarının Yeniden Kentsel Mekanla Buluşturulması İçin Yere Özgü, Suya Duyarlı Planlama ve Kentsel Tasarım İlkelerinin Geliştirilmesi

Abstract

Araştırma projesinde, günümüzde yoğun kentleşme baskısı altında kalarak niteliğini kaybeden Baltalimanı Deresi Havzası su kaynaklarının yeniden kentle buluşturulması ve dirençli kentsel mekânların elde edilmesine yönelik risklerin ve potansiyellerin tespiti amaçlanmıştır. Bu amaçla, belirlenen odak alanda topoğrafyanın yüzey suyu biriktirme kabiliyetini belirlemeye yönelik mekânsal analizler yürütülmüş ve yapılı çevrenin yüzey suyu ile etkileşimi tespit edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda doğal niteliklerini kaybetmiş derelerin yeniden kentle buluşturulması, yüzey suyunun verimli ve sürdürülebilir kullanımına yönelik yapısal müdahale kararları ve stratejik ilke kararları ortaya konulmuştur. Araştırma projesi kapsamında, üst ölçekte 1960’lı yıllardan bugüne gelişen mevcut yerleşim dokusunda Baltalimanı Deresi ve Kanlıkavak suyuyla ilişkili vadi sistemi incelenmiştir. Alt ölçekte Karanfilköy, Cumhuriyet Caddesi’nin oluşturduğu dere yatağı ve vadi sistemi ile Etiler, Alman Deresi Vadisi odak çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Farklı ölçeklerde birbirini tamamlayan çalışma alanlarının seçilmiş olması gözetilerek araştırma yöntemi dört etapta ele alınmıştır. Bunlar; üst ölçekte tarihi coğrafya içerisinde su kültürünün belirlenmesi, alt ölçekte ise odak çalışma alanının tespiti ve mekânsal analizler ile değerlendirmeler ve sonuç etaplarıdır. Araştırma yöntemi, gözlemler ve mekânsal analizlerle elde edilen saha verilerinin haritalanması, bu verilerin halihazır haritalarla karşılaştırılarak yakın dönemdeki değişim sürecinin tespiti ve tarihi belgelerle çapraz sorgulanmasıyla bölgedeki su kültürünü etkileyen kentsel dinamiklerin ortaya konulması üzerine detaylandırılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, tarihi haritalar, hava fotoğrafları, arşiv belgeleri ve diğer yazılı kaynakların mevcut haritalarla karşılaştırılarak incelenmesiyle, su kaynaklarının mekânsal bellekteki yeri tanımlanmaktadır. Odak çalışma alnında yürütülen mekânsal analizler ise yüzey emilimine imkân veren geçirgen doğal örtü ile bunların dışında kalan, yollar, yapı oturumları, yüzey kotunun altında bulunan bodrum katlar gibi topoğrafyayı örten geçirimsiz yüzeylerin tespiti ve bunların güncel durumda dere yataklarıyla etkileşiminin belirlenmesi üzerine odaklanmıştır. Elde edilen bulgular kapsamında, Baltalimanı Havzası’nın zengin su varlığı belgelenmiş ve bu varlığın günümüze kadar İstanbul’un “su kültürü” içerinde yer edindiği değer ortaya konulmuştur. Buna karşın, kentsel dönüşüm süreçlerinin hızla devam ettiği odak çalışma alanında, söz konusu su varlığının devamlılığını sağlayacak geçirgen yüzeylerin hızla kaybolduğu belirlenmiştir. Odak çalışma alnında ilk yapılaşmanın başladığı zamandan günümüze, 50 yıl içerisinde, topografya örtüsünün yaklaşık %70’inin geçirimsiz yüzeylerle kaplandığı belirlenmiştir. Bu tespitlerden yola çıkarak mevcut imar planı notlarının bodrum kat uygulamalarına kısıtlama getirecek biçimde yeniden düzeltilmesi ve zemin kotunda parsel alanının tamamını kaplayan servis alanları için ayrılmış, teras, avlu, havuz alanı, otopark gibi sert zemin uygulamalarının, plan notları üzerinden gerekli düzenlemeler yapılarak kısıtlanması yönelik öneriler sunulmaktadır. Kentsel tasarım ölçeğinde ise kamusal alanlarda ve özel mülkiyet alanlarında yağmur suyunun emilimine imkân sağlayacak geçirimli yüzeylerin oluşturulması için yeni düzenlemelerin yapılmasına ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir.