Feriköy organik pazarı etnografisi: Yavaş, ekolojik, alternatif

Abstract

Bu araştırma, hızlı tüketim kültürünün ekolojik ve toplumsal etkilerine karşı geliştirilen alternatif üretim ve tüketim pratiklerini, Türkiye'nin ilk organik pazarı olan Feriköy Organik Pazarı örneğinde etnografik olarak incelemiştir. Modern yaşamın ve sanayileşmenin getirdiği ekolojik kriz, sentetik gıda tüketimi ve hastalıklar gibi sorunlar karşısında, hızın yerine yavaş olanın, sentetik yerine ekolojik olanın, alternatif bir var olma biçimi arayışının beslenme ile çevre ilişkisi bağlamındaki tezahürü olan bu proje çevreyi tahrip etmeyen, dolayısıyla sanayi girdilerinin ve sentetik girdilerin olabildiğince az kullanıldığı bir üretim biçimi arayışını gündeme getirmiştir. Sosyal, kültürel, ekolojik değerlerin gözetildiği bu üretim biçimi teknolojik ve "hızlı" yaşam kültürünü de etkileyecek ve dönüştüreceği varsayılmıştır. 2006 yılında Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği'nin öncülüğünde kurulan Feriköy Organik Pazarı, iktisadi ilişkiler ile sosyo-kültürel etkileşimlerin iç içe geçtiği çok katmanlı bir toplumsal mekân olarak şekillenmiştir. Bir yandan organik ürünlerin mübadelesi gerçekleşirken, diğer yandan etik, ekolojik ve toplumsal değerler ekonomik gerekliliklerle sürekli müzakere edilmektedir. Araştırma, Buğday Derneği'nin doğayla uyum, adil üretim ve aracısız ilişki ilkelerine dayanan ekolojik tahayyülünün, sahada nasıl karşılık bulduğunu; bu ideallerin gündelik pratikler içinde nasıl dönüştüğünü ve toplumsal ihtiyaçlarla nasıl yeniden anlam kazandığını analiz etmektedir. Çalışma, dört mevsime yayılan saha gözlemleri ve esnaf ile tüketicilerle yapılan mülakatlara dayanmaktadır. Pazarın yapısı, işleyişi ve alternatif yaşam arayışlarıyla kurduğu ilişkiler detaylı biçimde incelenmiş; organik gıdaya dair Türkiye'ye özgü toplumsal ve ekonomik dinamikler ortaya konmuştur. Araştırmanın bulguları, Buğday Derneği'nin doğayla uyum, adil üretim ve aracısız ilişki ilkeleri çerçevesinde geliştirdiği ekolojik tahayyülün, sahada mutlak bir şekilde karşılık bulmadığını; ancak bu ilkelerin esnaf ve tüketiciler tarafından çeşitli biçimlerde yorumlandığını ve yer yer yeniden müzakere edildiğini göstermiştir. Bu durum, ideal ile pratik, etik ile ekonomi arasındaki gerilimin sahada dinamik bir biçimde sürdüğünü ortaya koyar.