Yerinden edilen bedenler: Görsel kültürde göç, sürgün ve mobilite

Abstract

İnsanlar asırlar boyunca çeşitli nedenlerle yaşadıkları coğrafyaları terk edip yeni yerlere yerleşmişlerdir. Bu yüzden insanlık tarihi aynı zamanda göçlerin ve yer değiştirmelerin tarihi olmuştur. Bugün küresel ekonomik eşitsizlik, siyasi çatışmalar ve iklim değişiklikleri dünya genelinde göçü etkilemeye devam etmektedir. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR)'nin 2023 yılı verilerine göre son 70 yılda dünya çapında 110 milyon insan savaş, çatışma, şiddet ve insan hakları ihlalleri nedeniyle yerlerinden edilmiştir (unhcr.org, 2024). Dolayısıyla "göçmen beden" bugün çağımızın önemli bir öznesidir. Politikadan ekonomiye, sosyolojiden felsefeye kadar birçok disiplini etkileyen bu özne görsel kültür alanını dolayısıyla sanat alanını da etkilemiş ve son yıllarda bu konuda birçok imge üretilmiştir. Görsel kültürdeki temsiller, "biyopolitika"ların nesnesi haline getirilen bu bedenlerin yaşadığı deneyimleri anlamak ve bu deneyimleri doğru bir şekilde aktarmak için kritik bir öneme sahiptir. "Yerinden Edilen Bedenler: Görsel Kültürde Göç, Sürgün ve Mobilite" adlı bu tez çalışması Michel Foucault'nun "biyopolitika" kavramı bağlamında "yerinden edilen bedenler" in görsel kültürde hangi çerçeveler içinde temsil edildiklerini irdeleyip, bu çerçevelerin dışında alternatif temsillerin olanaklarını araştırmaktadır. Bu çalışmada disiplinler-arası bir alan olan görsel kültür çalışmalarının analiz yöntemi kullanılmıştır. Bunun için görünürlük rejimleri içinde "göçmen bedenlerin" ne kadar görünür olduğu ya da ne şekilde görünür olduğu ve yaşanılan olayların dolaşımda olan görüntülerle temsil edilip edilemediği gibi sorular sorulmuş ve bu sorular üzerinden yerinden edilme mevzularını ele alan görseller yorumlanmış; Türkiye'den ve dünyadan sanatçıların güncel sanat alanındaki üretimleri, sinema filmleri, belgeselleri ve fotoğrafları yine Türkiye ve dünyadan medya görselleri incelenmiştir.