Oyuncu şehir: Oyuncu kentsel pratiklerde oyunlaştırma için süreç yönetimi rehberi

Abstract

Bu tez, şehir planlama ve kentsel tasarım süreçlerinde oyun ve oyunlaştırma temelli yaklaşımlarının şehirleri daha yaşanabilir, etkileşimli ve sürdürülebilir hâle getirmeye yönelik katkılarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. "Oyuncu kentsel pratiklerin uygulama süreçlerinde yaşanan sorunların çözümüne yönelik "oyunlaştırma" yöntemlerinin uygulanıp uygulanamayacağı ve uygulanması durumunda nasıl bir yol izlenmesi izlenebileceği sorularına yanıt aramaktadır. Oyun kavramı ile şehir arasındaki ilişki, kültürel, sosyal ve fiziksel boyutlarıyla ele alınmış, şehir planlama ve kentsel tasarım süreçlerinde oyunlaştırmanın yenilikçi bir araç olarak kullanımı araştırılmıştır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, oyun kuramları ve şehir planlamada insan merkezli tasarım alanlarındaki mevcut literatürden yararlanarak oluşturulmuştur. Bu doğrultuda, kentte oyunun sadece eğlence unsuru değil, katılımı teşvik eden, sosyal bağları güçlendiren ve mekansal etkileşimi artıran bir yaklaşım olduğu vurgulanmaktadır. Her yaş grubundan bireyin katılımını destekleyecek, gündelik yaşam pratiklerini dönüştürecek ve kentliye "oyuncu" deneyimler için alan açacak tasarım yaklaşımlarının gerekliliği ortaya konulmaktadır. Bu kapsamda, şehir ile oyun arasındaki etkileşim makro ölçekten mikro ölçeğe uzanan çok katmanlı bir çerçevede ele alınmıştır. Söz konusu katmanlar, kentin genel vizyonunu belirleyen makro ölçekli stratejik yaklaşımlardan başlayarak, mahalle veya sokak gibi daha küçük ölçekteki uygulamalara kadar uzanmaktadır. Bu katmanlı analiz, hem kuramsal hem de pratik düzeyde farklı ölçeklerdeki aktörlerin ve pratiklerin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Kent vizyonu geliştirme süreçlerinde farklı şehirlerde geliştirilen strateji belgeleri incelenmiştir. Bu belgeler kısa, orta ve uzun vadeli hedefleri tanımlamakla birlikte çoğunlukla uygulama aşamasına geçememekte ve raflarda beklemeye bırakılmaktadır. Burada özellikle, pilot proje ve uygulamaların kim tarafından, hangi mekanizmalarla ve nasıl yürütüleceği ise belirsiz kalmaktadır. Bu tez, "oyuncu kente" dair vizyoner yaklaşımların mikro ölçüde hayata geçirilememesinin altında yatan sebepleri araştırmaktadır. İstanbul örneği üzerinde gerçekleştirilen oyuncu mekan projeleri seçilerek, bu projelerde yer alan farklı paydaşlarla (kamu kurumları, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, tasarım ekipleri ve kullanıcılar) yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Toplanan veriler, nitel analiz yöntemleri kullanılarak tematik başlıklar altında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sürecinde, oyunlaştırmanın kent mekanında uygulanması sırasında ortaya çıkan başarı faktörleri, karşılaşılan zorluklar ve geleceğe yönelik fırsatlar irdelenmiştir. Tezin bulguları doğrultusunda, D6 oyunlaştırma modeli temel alınarak kentsel mekan tasarımına yönelik bir süreç yönetimi rehberi geliştirilmiştir. Söz konusu rehber, süreçlerin daha etkin yönetilebilmesi için teorik ve pratik öneriler sunmakta, tasarımcıların ve kent yöneticilerinin oyunlaştırma ilkelerini şehir planlama süreçlerine dahil edebilmelerine yönelik yol gösterici bir çerçeve oluşturmaktadır. Kent planlama, tasarım ve yönetim süreçlerinin oyuncu bir yaklaşımla yeniden ele alınmasına yönelik somut bir başlangıç noktası oluşturmaktadır.