Coğrafya öğretmenlerinin öğretim programı okuryazarlık ve özerklik düzeylerinin öğretim programına bağlılık düzeyleri üzerindeki etkisi: Bir karma yöntem çalışması

Abstract

Öğretmenler, öğretim programlarının hayata geçirilmesinde, programın hedeflerine ulaşmasında önemli bir role sahiptir. Dolayısıyla öğretim programının öğretmenler tarafından nasıl ve ne düzeyde kullanıldığı, nasıl anlamlandırıldığı ve uygulamadaki yeterlikleri önem taşımaktadır. Bu sebeple bu araştırmada program okuryazarlık, program özerkliği ve programa bağlılık kavramları üzerinde durulmuştur. Bu araştırmanın amacı coğrafya öğretmenlerinin öğretim programı okuryazarlık ve özerklik düzeylerinin öğretim programına bağlılık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaçlar doğrultusunda, çalışma nicel verilerden hareketle nitel verilerin toplandığı açıklayıcı ardışık desende yürütülmüştür. Çalışma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında İstanbul'da gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın katılımcılarını, nicel kısım için İstanbul'da görev yapan, basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 416 Coğrafya öğretmeni oluşturmaktadır. Nitel bölüme yönelik katılımcılar ise amaçlı örnekleme yöntemi ile 416 coğrafya öğretmeni arasından seçilen 10 öğretmenden oluşmaktadır. Çalışmanın nicel verileri Eğitim Programı Okuryazarlığı Ölçeği (EPOÖ), "Öğretim Programına Bağlılık Ölçeği" ve ''Program Özerklik Ölçeği'' kullanılarak elde edilmiştir. Nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen Yarı Yapılandırılmış Görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde standart sapma, ortalama, korelasyon, çoklu doğrusal regresyon testleri kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutuna ilişkin bulgular, coğrafya öğretmenlerinin program okuryazarlık, program özerklik ve programa bağlılık düzeylerinin yüksek olduğunu, eğitim programı okuryazarlık ölçeği ile öğretim programına bağlılık ölçeği arasında orta düzeyde pozitif anlamlı bir ilişki, eğitim programı okuryazarlık ölçeği ile program özerkliği ölçeği arasında orta düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki, program özerkliği ölçeği ile öğretim programına bağlılık ölçeği arasında düşük düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Program okuryazarlığı ve program özerkliklerinin programa bağlılıklarını açıklama düzeyinin %40 olduğunu göstermektedir. Nitel boyutuna ilişkin bulgular ise program okuryazarlıklarının orta ve üstü düzeyde, program özerklik ve programa bağlılıklarının orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, coğrafya öğretmenlerinin program okuryazarlık, program özerklik ve programa bağlılık düzeylerinin yüksek olduğu, program okuryazarlık, program özerklik ve programa bağlılık düzeyleri arasında anlamlı ilişki olduğu, program okuryazarlık ve program özerklik düzeylerinin programa bağlılık düzeylerinin yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise coğrafya öğretmenlerinin program okuryazarlık, programa bağlılık ve program özerkliği düzeylerinin nicel boyuttaki kadar yüksek düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.