Toprağın sermayeleşmesi ve Türkiye'de şehircilik anlayışının değişimi, Eyüp Kentsel Sit Alanı örneği

Abstract

Bu tezin amacı, çoğunlukla pasif bir olgu olarak kavranan rantın, etken bir güç olarak varlığını ortaya koymak ve Türkiye'de kentsel rantın gelişiminin farklı momentlerinde yapı inşa sürecinin ve şehircilik anlayışının nasıl değiştiğini göstermektir. Bu doğrultuda rant, tarihsel bir süreç olarak ele alınmış ve toprak mülkiyetinin sermaye mülkiyetinde içerilmesinin farklı momentleri halinde kavranmıştır. Rantın kapitalistleşmesi, rantın sermayeleşmesi ve toprağın sermayeleşmesi olarak tanımlanan bu momentlerde Türkiye'de şehircilik anlayışının değişimi gösterilmiştir. Buna göre ilk momentte kent planlamanın dışsal ve olumsal bir sonucu olarak görülen kentsel rant, ikinci momentte kent planlama açısından bir araç ve olanak olarak değerlendirilmiş, son momentte ise planlamada içselleştirilen zorunlu bir koşul olarak kabul edilmiştir. Yani kentsel rantın, sadece yapı inşa sürecinde değil, aynı zamanda şehircilik anlayışı üstünde de etken bir güç olarak varlığı ortaya koyulmuştur. Buna göre, kentsel rant, planlamanın sonucu olmaktan çıkmış ve zamanla planın, rantın sonucu haline geldiği yenilemeci bir anlayış ağırlık kazanmaya başlamıştır. Kentsel rantın farklı momentlerinde değişen şehircilik anlayışı ve bunun mekânsal sonuçları en belirgin şekilde korunması gerekli bir alanda gösterilebileceğinden, Eyüp Kentsel Sit Alanı için hazırlanmış olan koruma kararları ve planları bu doğrultuda incelenmiştir.