Türkiye'de modernleşme sürecinde mekana mobilya tasarımının etkisi: İleri gelen tasarımcılar üzerinden inceleme

Abstract

Türkiye'deki modernleşme hareketleri, günlük yaşamı ve kullanılan eşyaları dönüştürmüş ve büyük değişimlere yol açmıştır. Bu dönüşümler toplumun tarihinde bazı temsil araçlarıyla kendini göstermiştir. Bu temsiller iç mekan ve iç mekanlarda kullanılan mobilyalardır. İç mekan içerisinde kullanılan mobilya, toplumsal ve sosyal değişimlerin aynası olarak sosyal yapının modernleşme süreçlerine dair önemli ipuçları sunmaktadır. İç mekan içerisinde kullanılan mobilya öğesi taşıdıkları iletişim özelliği sayesinde bulundukları dönemin özelliklerini, sosyal-kültürel-ekonomik yapısını ve üretim teknikleriyle ilgili bilgiler vermektedir. Mekan ve mobilya ilişkisi ise tarihsel süreç boyunca toplumun sosyal-kültürel-ekonomik vb. durumlarıyla şekillenerek günümüzde farklı kesimlerin isteklerine göre tercih edebildiği bir öğe haline gelmiştir. İç mekan tasarımında mobilya, hem işlevsel hem de görsel açıdan mekan kurgusunu tamamlayan önemli bir unsur olmuştur. Her mobilya yapımı gereği bir ihtiyaca cevap verir. Bu anlamda mekanın kurgusunu doğru şekilde iletmek için doğru mobilya seçimi kritik öneme sahiptir. Mobilyalar, mekan içindeki düzenin tamamlayıcı ve biçimlendirici öğeleri olmuştur. Mekan ve mobilya sistemleri, zaman içinde evrilmiş, günümüzde ise detaylı bir tasarım ilişkisi kurmuş, kendi içinde farklı alternatifler barındıran yapılar haline gelmiştir. Yapılmış olan tez çalışması kapsamında, Türkiye'de modernleşme süreçleri genelinde konut mekanlarının ve mobilya tasarımlarının gelişimi ileri gelen tasarımlar çerçevesinde analiz edilebilmesi açısından; modernleşme sürecinin tarihsel literatürü incelenerek, günümüz modern mobilya biçimlenmesine ait unsurlar belirlenmiştir. Yapılan çalışma doğrultusunda Dünyada modern mobilya tasarımının gelişimi 1950'ler itibariyle 10'ar yıllık aralarla kronolojik süreç aralığında incelenmiştir. Ulaşılan bu veriler doğrultusunda Türkiye'de çağdaş mobilya tasarımının gelişimini etkilemiş akımlar ve ileri gelen tasarımcılar ele alınmıştır. Tez çalışması kapsamında Türkiye'de mobilya tasarımı alanında ileri gelen tasarımcılardan Aziz Sarıyer, Faruk Malhan, Yılmaz Zenger ve Adnan Serbest'in tasarım süreçleri, anlayışları ve yöntemleri, Türkiye'de mekan-mobilya tasarımlarının gelişimleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Tez çalışmasında inceleme, modern mobilya çerçevesinde sınırlandırılmıştır.