Hünernâme albümlerı̇ mı̇nyatürlerı̇nde bı̇ndı̇rme resı̇m teknı̇ğı̇nı̇n görsel örgütlenme bağlamında çözümlenmesi

Abstract

Bu tez, Hünernâme albümlerindeki minyatürlerde kullanılan "bindirme resim" tekniğini inceler. Çalışma; "görsel örgütlenme", "zaman-mekân" ilişkisi, "çoklu perspektif", hareket ve ritim gibi sanatsal unsurların teknik analizine odaklanır. Ayrıca, tekniklerin içeriksel anlamları ve tarihi-kültürel bağlamları detaylı olarak ele alınmıştır. Bindirme resim tekniği üzerinden yapılan bu araştırmanın içeriği; Geleneksel "Çin resmi", "Maniheist resim", "Bizans freskleri" ve "Hünernâme albümleri" kapsamında karşılaştırmalı olarak değerlendiriyor. Bu kültürlerin farklı tarihsel süreçleri ve aynı kompozisyonda, birden fazla sahneyi birleştirerek çok katmanlı bir "algı" oluşturuyor. Hünernâme Albümlerinde kullanılan, "bindirme resim" tekniği, Osmanlı sanatına özgü bir üslupla, farklı kültürlerden alınan etkileri ile özgün bir bindirme tekniği kullanılır. Çin, Maniheist ve Bizans sanatlarından esinlenen Osmanlı nakkaşları; bu kültürlerin, estetik ve "anlatı" geleneklerini, Osmanlı tarihine uygun bir bağlamda yeniden nakşetmiştir. Farklı kültürlerdeki "bindirme resim" tekniği: Geleneksel Çin resminde, "çoklu perspektif" ve mekânsal katmanlaşma; Maniheist resimlerdeki hiyerarşik "figür" düzenlemeleri ve Bizans fresklerinde zamansal süreklilik, Osmanlı minyatürlerinde bir araya aktarılmıştır. Hünernâme nüshalarında bu uygulamalar, Osmanlı sanatında hem tarihsel hem de estetik bir derinlik oluşturmuştur. Geleneksel Çin resminden gelen "boşluk" ve "doluluk" dengesi, Maniheist resimlerin figüratif katmanları ve Bizans'ın, dini ikona sembollerle zenginleştirilmiş fresk anlayışı, tarihsel kronoloji kapsamında Osmanlı minyatürlerinde bir bütünlük içinde tasvir edilmiştir. Görsel bindirme tekniği, Hünernâme'de "zaman", "mekân" ve hareketin bir arada tasvir edilmesini sağlar. Bu teknikle sahnelerdeki olaylar, "görsel örgütlenme" ilkeleri doğrultusunda katmanlar halinde organize edilmiştir. Söz konusu hiyerarşi, sadece estetik bir görünüm yaratmakla kalmaz; aynı zamanda kitleyi tarihsel ve kültürel bir belgeleme sanatıdır. Minyatürlerin görsel örgütlemedeki katmanlı yapısı, Osmanlı toplumunun sosyo-politik ve kültürel dinamiklerini de yansıtır. Hünernâme albümleri, sadece Osmanlı tarihinin belgeleme sanatı değil, aynı zamanda kültürler arası bir sanat sentezinin sonucudur. Bu tezde, Osmanlı sanatında bu tekniklerin nasıl kullanıldığı ve görsel anlatıyı nasıl etkilediği değerlendirilmiştir.