Antep'te büyüme makinesi; büyüme koalisyonları bağlamında yerel aktörler ve planlama kararları ilişkisi

Abstract

Bu çalışma, Gaziantep kentindeki kentsel büyüme süreçlerini Büyüme Makinesi teorisi çerçevesinde ele alarak, kentteki sosyal, ekonomik, mekânsal ve yönetimsel dinamikleri incelemektedir. 1980 sonrası Türkiye'de uygulanan ekonomik politikalar, sanayi sektörünü ihracata dayalı bir büyüme sürecine yönlendirmiş ve bu dönüşüm Gaziantep'te önemli bir sermaye birikimi yaratmıştır. Bununla birlikte, küreselleşme ve ihracata dayalı ekonomik büyüme stratejileri Gaziantep'i bir sanayi kenti olarak öne çıkarmıştır. Sanayileşme süreci, Gaziantep'i bölgesel ve ulusal düzeyde öne çıkaran bir ekonomik büyüme dinamiği yaratmıştır. Artan işgücü talebi ve sanayi sektörünün genişlemesi, kente yönelik göçü hızlandırmış, bu durum ise konut talebini ve kentsel büyüme süreçlerine olan ilgiyi artırmıştır. Sanayi üretiminin artmasıyla birlikte, kentsel alanların ekonomik potansiyeli daha fazla öne çıkmış ve bu alanlara olan ilgi artmıştır. Bu bağlamda kentte son 20 yıllık süreçte kentsel alanların geliştirilmesine yönelik uygulamaların yaygınlaştığı ve mekansal büyümenin giderek genişlediği bir konjonktür oluşmuştur. Bu konjonktür içerisinde gayrimenkul fiyatlarının ciddi artışlar gösterirken; kentte büyük ölçekli konut projeleri dikkat çekmektedir. Bu çalışma, büyüme makinesi teorisini merkezine alarak kentsel büyüme süreçlerine ve bu süreçlerde etkili olan kesimlere odaklanmaktadır. Bu kapsamda Gaziantep özelinde seçilen dört örnek vaka üzerinden kentsel büyüme süreçleri ortaya konulmuştur. Yapılan derinlemesine görüşmeler ve saha çalışmaları, farklı kesimlerin kentleşme süreçlerine nasıl dahil olduğunu açıklarken; bu kesimler ve etkileşimlerinin kentsel büyüme süreçlerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın temel bulgularından biri, Gaziantep'te kentsel büyüme süreçlerinde farklı aktörlerin öne çıkması ve bu süreçlere çeşitli biçimlerde katkı sağlamasıdır. Araştırma, sanayileşme, göç ve kentleşme dinamiklerinin etkileşimini analiz ederek, büyüme sürecinin nasıl şekillendiğine dair kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Klasik büyüme makinesi modelinde öne çıkan geliştiriciler koalisyonun merkezinde yer alırken, Gaziantep özelinde farklı ekonomik ve yönetsel aktörlerin büyüme süreçlerinde belirleyici roller üstlendiği gözlemlenmiştir. Yerel yönetimler, bu bağlam içerisinde, yalnızca düzenleyici bir aktör olmakla kalmayıp, kimi zaman doğrudan yönlendirici bir işlev de üstlenmektedir. Diğer taraftan 2000 sonrası dönemde, merkezi hükümetin kentleşme politikaları ve inşaat sektörüne verdiği öncelik, kentsel büyüme süreçlerini hızlandırmış ve yerel aktörlerin bu süreçlerdeki rollerini etkilemiştir. Bu bağlamda, çalışma merkezi yönetimin büyüme makinelerinin oluşumundaki rolüne de dikkat çekmekte; Gaziantep özelindeki bazı uygulamalarda merkezi yönetimin büyüme makinesini destekleyici bir konumda olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak, Gaziantep'te kentsel büyüme süreci, çeşitli aktörlerin etkileşimiyle şekillenen bir yapı sergilemektedir. Bu süreçte ekonomik ve yönetsel dinamiklerin, yerel mekânsal dönüşümleri nasıl etkilediği analiz edilerek, büyüme makinesi teorisinin Türkiye bağlamında nasıl şekillendiğine dair önemli veriler sunulmaktadır. Çalışma, Gaziantep özelinde geliştirilen büyüme dinamiklerinin uluslararası büyüme makinesi literatürüyle ilişkisini kurarak, Türkiye bağlamında büyüme makinesi literatürüne teorik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.