Türk ve İslam Eserleri Müzesindeki müşebbek ciltlerin tasarım özellikleri

Abstract

Kitap sanatları, insanlık tarihinin kültürel birikiminin ve estetik anlayışını yansıtan en önemli sanat unsurlarından biridir. Bu sanat dalları arasında yer alan cilt sanatı hem kitapları koruma hem de görsel bir zenginlik katma işleviyle önemli bir konuma sahiptir. Bir yazma eseri ciltlemek, o eserin fiziksel bütünlüğünü sağlamanın dışında o dönemin sanat anlayışını, zanaatkarlık becerilerini ve değerini de günümüzde anlamamıza yardımcı olur. Cilt sanatı üzerine yapılan akademik araştırmaların sınırlı sayıda oluşu, bu alandaki literatürün henüz tam anlamıyla zenginleşmediğini göstermektedir. Geleneksel yöntemlerle yapılan ciltleme teknikleri, kullanılan malzemeler ve bu sanatın farklı coğrafyalardaki tarihi gelişimi üzerine yapılan çalışmalar daha geniş bir perspektif kazandırmayı beklemektedir. Dolayısıyla, cilt sanatına dair araştırmaların artırılması hem kültürel mirasın korunması hem de sanat tarihinin önemli bir yönünün daha iyi anlaşılması açısından gereklidir. Bu çalışma, Türk İslam Eserleri Müzesi Yazma Eser Koleksiyonu'nda yer alan müşebbek ciltler üzerine yapılmış bir inceleme ve analiz çalışmasıdır. Müşebbek ciltlerin tarihsel ve sanatsal özelliklerini ortaya koymanın yanı sıra bu cilt tekniğinin dönemin kültürel ve estetik anlayışıyla olan ilişkisini de incelemektedir. İncelenen yazmalardaki cilt tekniğinin, kullanılan malzemelerin çeşitliliği ve el yazmaların korunmasındaki teknik gelişmeleri yansıtmaktadır. Araştırmada, toplamda 4975 yazma eser incelenmiş olup bunlardan 418'inde müşebbek cilt tespit edilmiştir. Bu tezde 147 farklı cilt kabı detaylı bir şekilde incelenmiş, çizilmiş ve analiz edilmiştir. Türk İslam Eserleri Müzesi Yazma Eser koleksiyonundaki müşebbek ciltler, tezyinat yönünden yapılan incelemelerle bu alanda önemli bir adım atılmış olacaktır.