Feretiko ve kenevir lifi: Kültürel izler ve sürdürülebilir tasarım örnekleri

Abstract

Bu tez çalışmasında, tarihsel süreçte ve günümüzde özellikle Rize ve Trabzon bölgesinde yaygın olarak bilinen bir dokuma kumaş türü olan Feretiko'nun ve bu kumaşın yapısını oluşturan temel bileşenlerden biri olan kenevir lifinin üretim süreçleri incelenmektedir. Bu kapsamda, Feretiko'nun sadece ekonomiye katkı sağlayan bir ürün olarak değil, aynı zamanda bölgenin kültürel mirasının bir parçası olarak taşıdığı değerler ve sürüdürülebilirlik açısından önemi ele alınmaktadır. Osmanlı döneminde çoğunlukla kenevir ipliği ile dokunan Feretiko, zamanla kenevir bitkisinin üretiminin kısıtlanması ve pamuklu ürünler ile rekabet edebilmek amacıyla pamuk ipliği ile dokunmaya başlanmış ve geleneksel üretim yöntemleri farklılaşarak günümüze ulaşmıştır. Kenevir bitkisi, sahip olduğu önemli ekolojik özellikleri sayesinde, son yıllarda gelişen sürdürülebilir tasarım yaklaşımı kapsamında dünyada ve Türkiye'de yeniden önem kazanmaya başlamıştır. Günümüzde bu bitkinin yeniden üretimi ve kullanım alanlarının geliştirilmesi konusunda sosyo-ekonomik, kültürel ve ekolojik boyutların ele alındığı çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Benzer şekilde bu tez çalışması ile Feretiko'nun ve kenevir lifinin tarihsel süreçteki dönüşümünün toplumsal ve kültürel hafızadaki yeri incelenerek günümüzde sürdürülebilir tasarım örnekleri, yerel üretimin geliştirilmesi ve kültürel mirasın korunması açısından öneminin ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda, özellikle Rize ve Trabzon illerini kapsayan bölgede yapılan incelemeler ve detaylı literatür araştırması doğrultusunda, ilgili arşiv belgeleri araştırılarak, bölgede yapılan sözlü görüşmeler ve saha araştırmalarıyla beraber sürdürülebilir bir gelecek için geleneksel bilgi birikimlerinin ve uygulamaların yeniden ne şekilde değerlendirilebileceğine dair öneriler ve tasarım örnekleri sunulmuştur.