İçkinlik ve sonsuzluk: Spinoza metafiziğinde süreli bengilik

Abstract

Bu çalışmanın esas amacı Spinoza'nın özellikle Metafizik Düşünceler ve Ethica isimli eserlerinde bengilik ve süre mefhumlarına yönelik kavrayışının farklılıklarına odaklanmak ve bu farklılığın beraberinde getirdiği metafizik dönüşümü takip etmeye çalışmaktır. Bu amaçla önce Metafizik Düşünceler'in bengilik anlayışı ile Ethica'nın bengilik anlayışı arasında bir uyum veya süreklilik gören tezleri ele alacak ve bu tezlerin bizce problemli olan yanlarını ortaya koymaya çalışacağız. Bu yolun en nihayetinde bizi Spinozacı ontolojinin temel ilkelerinden biri olan içkinliği dışarıda bırakmaya ya da en azından ona gereken merkeziliği vermemeye yönelttiğini iddia edeceğiz. Daha sonra ise Ethica'yı merkeze alarak Metafizik Düşünceler'i dışarıda bırakan yorumları takip ederek içkinlik ilkesi etrafında değerlendirilen bir Spinoza okumasının bengilik mefhumunu nasıl ele alabileceğini göstermeye çalışacağız. Bu yorum sayesinde de Spinoza'nın bize bengiliğe yönelik çok özgün bir ufuk kazandırdığını ve bu ufkun yaşama aşkın değil, içkin ve deneyimlenebilir bir ufuk olduğunu ortaya koyabilmeyi amaçlıyoruz.