Biyofilik tasarım kriterlerinin sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında sınıflandırılması ve analizi: yeşil bina sertifika sistemlerine entegrasyonu için bir öneri

Abstract

Bu tez çalışması, biyofilik tasarım yaklaşımının 2030 Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH) ile olan ilişkisini çok boyutlu bir çerçevede incelemekte ve bu tasarım anlayışının mevcut yeşil bina sertifikasyon sistemlerine entegrasyonuna yönelik sistematik ve ölçülebilir bir kriter yapısı önermektedir. Sanayileşme, hızlı kentleşme ve teknolojik gelişmeler sonucunda doğal çevreyle bağını yitiren bireyin fiziksel ve zihinsel sağlığı olumsuz etkilenmektedir. Bu bağlamda biyofilik tasarım, doğal unsurların yapılı çevreye entegrasyonu yoluyla hem bireysel refahı artırmayı hem de çevresel sürdürülebilirliği desteklemeyi amaçlayan bütüncül bir yaklaşımdır. Çalışmada öncelikle biyofilik tasarımın kuramsal temelleri ortaya konmuş; literatürden elde edilen ilkeler analiz edilerek 42 kriterden oluşan ve 10 tematik başlık altında sınıflandırılan bir değerlendirme seti geliştirilmiştir. Bu kriterler, SKH'lerle eşleştirilerek biyofilik tasarımın sürdürülebilirlik hedeflerine katkısı analiz edilmiştir. Özellikle SKH-3 (sağlıklı ve kaliteli yaşam), SKH-4 (nitelikli eğitim), SKH-11 (sürdürülebilir kentler ve topluluklar) ve SKH-13 (iklim eylemi) ile güçlü ilişkiler kurulmuştur. Ayrıca, geliştirilen kriterler LEED, BREEAM, WELL ve LBC gibi sertifika sistemleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; biyofiliye dair unsurların bu sistemlerde çoğunlukla sınırlı ve dolaylı olarak yer aldığı tespit edilmiştir. Bu eksikliklere yanıt olarak sunulan kriter seti, kriterlerin hem SKH'ler hem de sertifikalarla eşleşmesini tablolar ve uygulama örnekleri üzerinden ortaya koymuştur. Seçilen dört yeşil bina projesi üzerinden yapılan analizle kriterlerin sahadaki geçerliliği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma biyofilik tasarımın sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlayan çok boyutlu yapısını ortaya koymakta; yeşil bina sistemlerine entegrasyonu için uygulanabilir bir kriter seti sunmaktadır. Sadece çevresel değil, aynı zamanda sağlık, refah ve doğayla uyumlu yaşam biçimlerini destekleyen bir sürdürülebilirlik anlayışının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Çalışma, biyofilik tasarımın mimarlık ve yapı sektöründeki stratejik rolünü vurgulamakta ve gelecek uygulamalara yol göstermeyi amaçlamaktadır.