Artımlı inovasyon bağlamında ürünün görsel yeniliğine verilen tüketici tepkileri

Abstract

Bu doktora tezi, artımlı tasarım inovasyonu bağlamında ürünlerin görsel yeniliğine verilen tüketici tepkilerini, elektrikli küçük ev aletleri üzerinden incelemektedir. Günümüz e-ticaret ortamında ürünlerin sanal vitrinlerdeki ilk görsel izleniminin önemi büyüktür; zira tüketiciler sadece birer alıcı olmaktan çıkıp, ürünlerin görsel özelliklerini de "tüketen" özneler haline gelmişlerdir. Bu bağlamda, ürünün görsel tasarımı, rekabetin yoğun olduğu sektörlerde dikkat çekicilik ve farklılaşma açısından kritik bir rol oynamaktadır. Çalışma, benzer biçimsel ve işlevsel özelliklere sahip ürünler arasındaki görsel ayırt ediciliğin nasıl oluştuğunu, tüketicilerin ürün yeniliğini hangi biçimsel unsurlarla ilişkilendirdiğini ve ürünleri nasıl değerlendirdiğini araştırmaktadır. Ürün görünümünden alınan estetik haz, birlik, çeşitlilik, tipiklik gibi alt kavramlarla birlikte ele alınmış, bu özelliklerin algılanan yenilik üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma desenle yapılandırılmıştır. Katılımcılara farklı ürün kategorilerinden seçilen küçük ev aletlerine (elektrikli cezve, Türk kahvesi makinesi ve elektrikli çaydanlık) ait görsel temsiller sunulmuş, katılımcılardan sesli düşünme protokolü aracılığıyla değerlendirmeler ve sıralamalar yapmaları istenmiştir. Nicel veri ise "Estetik Haz ve Belirleyicileri Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Nitel bulgular, tüketicilerin yenilik değerlendirmelerini, ürünlerin kategorizasyonu, dikkat çekiciliği, benzerliği ve ayırt ediciliği gibi unsurlar üzerinden yaptığını ortaya koymuştur. Bulgular, ürün görünümünün sadece estetik bir unsur değil, aynı zamanda işlevsel ve sembolik anlamlar taşıyan çok katmanlı bir iletişim aracı olduğunu göstermektedir. Tüketiciler, ürün görünümünü sadece görsel beğeni üzerinden değil, aynı zamanda ürüne dair geçmiş deneyim, kullanım kolaylığı, performans kalitesi ve teknolojik üstünlük gibi unsurlar üzerinden değerlendirmektedir. Görsel olarak yenilikçi bulunan ürünlerin, tüketici tarafından daha dikkat çekici, anlamlı ve tercih edilir bulunduğu saptanmıştır. Nicel bulgular ise algılanan yenilik ile estetik haz arasında güçlü, pozitif bir ilişki olduğunu doğrulamıştır. Diğer bir deyişle, ürünün algılanan yenilik düzeyi arttıkça, estetik haz da artmaktadır. Bu ilişki, ürün kategorilerine göre farklılık göstermekle birlikte, tüm kategorilerde anlamlı bulunmuştur. Özellikle çeşitlilik algısının yenilik üzerinde güçlü bir etkiye sahip olduğu ve hem çeşitlilik hem de birliğin estetik hazzı olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Bu tez, görsel yeniliğin tüketici nezdinde nasıl algılandığını anlamaya yönelik bulgular sunarak, ürün tasarımı sürecine tüketici perspektifinden katkı sağlamaktadır. Tasarımcılar ve ürün yöneticileri için görsel farklılaştırmanın rekabet avantajı yaratma potansiyeline dikkat çekmekte; çalışmanın bulguları hem kuramsal hem de uygulamaya yönelik değerli açılımlar sunmaktadır.