Kepsut redif kışlasından ziraat mektebine: Bir eğitim yerleşkesinin korunmasına yönelik öneriler

Abstract

Balıkesir'in Kepsut ilçesi kırsalında yer alan ve "kışla" veya "mektep" olarak anılan tescilli eğitim yerleşkesi bu tez çalışmasının odaklandığı ana konudur. Günümüzde harap durumda olan söz konusu kültür varlığının, 20. yüzyılın ilk yarısında kısa süreliğine askerî işlevle ve sonrasında ise zirai eğitimler kapsamında etkin olarak kullanıldığı bilinmektedir. Osmanlı döneminde eğitimin modernleşmesi sürecinin önemli bir unsuru olan redif kışlalarının son temsilcisi olarak inşa edilmiş, teşkilatın kaldırılmasının ardından tarımda modernleşme çabalarının ana aktörü ziraat mekteplerinin bir alt türü olan çiftçi mektebi olarak işlevlendirilmiştir. Mekteplerin bulundukları araziler gibi bereketli topraklara sahip Kepsut'ta da; uzman eğitimciler tarafından tarım ekipmanları ile uygulamalı eğitim alan ziraatçılar ve ıslahı dolayısıyla kalitesi arttırılarak yetiştirdikleri hayvan, tohum ve fidanlar dört bir yanına dağılarak modern tarıma geçişin başlatıcısı olmuşlardır. Cumhuriyetin kuruluş yıllarında; ekonomik kalkınma hedefiyle paralel olarak tarımda modernleşme konusu, mücadele meselesi olarak ele alınmıştır. Ziraat mektepleri, bu konudaki ana aktör ve halka aktarım kanalı niteliğinde görülmüş, faaliyetleri genişletilerek devam ettirilmiştir. Bu dönemde ziraat mektebi adıyla devam ettirilen Kepsut yerleşkesi, modern tarım aletlerini yaygınlaştırılmak amacıyla makinistlere eğitim veren bir makinist sınıfı ve güncel hava tahminleri ile çiftçinin bilgilendirilmesi için bir de meteoroloji istasyonu sahiptir. Fakat bir süre sonra mekteplerin beklentiyi karşılayamadığı gerekçesiyle zirai eğitimin ıslahı hakkındaki kanun ile öğrenci alımına ara verilmiştir. Bu aşamada Kepsut yerleşkesi, çiftlik mektebi olarak bir müddet devam etmiş; akabinde inekhane ve tay yetiştirmek gayesiyle remont olmuştur. Ne var ki sonunda işlevsiz kalarak Millî Savunma Bakanlığına devredilmiş, 1966 yılına kadar askerlik şubesi olarak kullanılmıştır. Şimdilerde Kepsut Belediyesi mülkiyetinde kullanılmayan yerleşkede; mesire alanı, çam fidanlığı ve sadece beden duvarları ayakta kalmış toplam altı yapı bulunmaktadır. Tez kapsamında eğitim mirası üst başlığı çerçevesinde değerlendirilen yerleşke, arşiv belgeleri üzerinden detaylı olarak araştırılmış; mevcut durumu 2024 yılında yürütülen alan çalışması kapsamında çizim ve fotoğraflarla belgelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında yerleşkenin mimari özellikleri ve koruma sorunlarını yansıtan rölöveler hazırlanmış, geçmiş kullanımları araştırılarak restitüsyon projesi önerilmiştir. Özgün miras değerleri saptanan yerleşke için yapılar ve üretime elverişli yeşil alanların bütünü göz önünde bulundurularak koruma ve yeniden işlevlendirme önerileri geliştirilmiştir. Sonuç olarak temiz gıdaya erişim ve tarımda yerelleşmenin giderek daha fazla vurgulandığı günümüzde, bu çalışma ile Kepsut ve ülkemiz için önem taşıyan bir kültürel miras alanı ve yapılarının mevcut bilgisi zenginleştirilmiş, hakkındaki var olan literatüre katkı sağlanmış ve alanın geleceğe aktarılması için gerçekleştirilmesi gerekli koruma yaklaşımları detaylı olarak irdelenmiştir.