Minimalist tavrı benimseyen mimari tasarım yaklaşımlarında malzemenin mekansal etkileri: Örnekler üzerinden bir inceleme

Abstract

Minimalist tavrı benimseyen mimari tasarım yaklaşımları üzerine yapılan bu çalışma, yapı malzemelerinin yalnızca teknik ve strüktürel bir unsur olmadığını; aynı zamanda mekânsal atmosferin belirleyici ve ölçülebilir bir bileşeni olduğunu ortaya koymaktadır. Literatürde minimalist mimarlık çoğunlukla biçimsel sadelik üzerinden değerlendirilmiş olsa da, malzeme ve mekân ilişkisini sistematik bir ölçeklendirme modeli ile inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, minimalist tavrı benimseyen mimari tasarımlarda malzemenin mekânsal atmosfer üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla özgün bir metodolojik model geliştirmiştir. Çalışmanın ilk bölümlerinde, araştırmanın amacı, problem tanımı, kapsamı ve yöntemi ortaya konmuştur. Minimalist mimarlıkta yapı malzemesinin yalnızca teknik bir unsur değil, mekânsal atmosferin belirleyicisi olduğu hipotezi temellendirilmiş; araştırmanın kapsamı 1950–2000 yılları arasındaki sekiz yapı ile sınırlandırılmıştır. İkinci bölümde minimalizmin kavramsal çerçevesi ele alınmış; hareketin ortaya çıkışı, temel ilkeleri (ışık–gölge, zamansızlık, mekânsal boşluk, malzeme ve detay) ve felsefi kökenleri (William of Ockham'ın basitlik ilkesi, Zen Budizmi, Taoculuk) incelenmiştir. Üçüncü bölümde minimalizmin tarihsel gelişimi ve mimarlık alanındaki yansımaları tartışılmış; modernizm öncesinden 1980 sonrası mimarlığa kadar minimalizmin farklı dönemlerde aldığı biçimler değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise yapı malzemesinin mekânsal etkileri duyusal (görsel ve dokunsal) ve kavramsal (anlamsal, metaforik, zamansal) boyutlarıyla ele alınmıştır. Çalışma kapsamında modernist ve postmodernist dönemlerden seçilen sekiz yapı (Ronchamp Şapeli, Taliesin West, Indian Institute of Management, Thorncrown Chapel, Koshino House, Vitra Fire Station, Church of Light ve De Blas House) mekânsal atmosfer algısı, malzeme dürüstlüğü algısı, duyusal algı ve minimalist tavır algısı başlıkları altında incelenmiştir. Literatür taramasının ardından geliştirilen sınıflandırma modeli, alanında uzman 36 mimar ile gerçekleştirilen anket çalışması aracılığıyla test edilmiştir. Likert ölçeğine dayalı ifadeler üzerinden elde edilen veriler ağırlıklı etkileşim puanları yöntemiyle analiz edilmiş, sonuçlar grafiklerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, minimalist mimarlıkta malzeme dürüstlüğünün sağlandığı durumlarda farklı malzemeler (beton, ahşap, çelik, cam vb.) kullanılsa dahi mekânsal atmosferin tutarlı biçimde üretilebildiğini ortaya koymaktadır. Mekânsal atmosfer algısı çoğu yapıda 4,5–4,6 aralığında istikrarlı bir değer sergilerken, malzeme dürüstlüğü ve minimalist tavır algısı 4,7 ve üzeri değerlerle öne çıkmıştır. Özellikle De Blas House ve Church of Light örneklerinde minimalist tavır algısının 4,8'e ulaşması, malzeme dürüstlüğünün güçlü bir minimalist kimlik yarattığını göstermektedir.