Kilis-İnnaplı Kütah mahallesi geleneksel yerleşim dokusunun değişiminin (1950-2025) incelenmesi ve Hancı Muhittin Evi koruma önerisi

Abstract

Tarihî kent dokuları, yalnızca geçmişin somut izleri değil; aynı zamanda toplumların kolektif hafızasını, kimliğini ve kültürel sürekliliğini yansıtan önemli miras değerleridir. Bu çalışmada, Kilis tarihi kent merkezinde yer alan İnnaplı Kütah Mahallesi'nin geleneksel yerleşim dokusu tarihsel süreç içerisinde incelenmiş; özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren imar hareketleri, sosyo-ekonomik dönüşümler ve kontrolsüz yapılaşmaların mahallenin geleneksel dokusu üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Osmanlı döneminde önemli bir ticaret ve konut yerleşimi olan mahalle, sahip olduğu kültürel miras değerleri ile kentin gelişiminde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Çalışmanın amacı, İnnaplı Kütah Mahallesi'nin kültürel miras değerlerini ortaya koymak, zaman içerisindeki değişimini belgelemek ve günümüzde karşı karşıya olduğu koruma sorunlarına çözüm önerileri geliştirmektir. Bu kapsamda kentin coğrafi ve tarihsel gelişimi, kültürel miras değerleri ele alınmış; saha gözlemleri, fotoğraflama, envanter ve analiz çalışmaları ile belgelenmiştir. Arşivlerden elde edilen belgelerle planlama çalışmaları ve hava fotoğrafları ile karşılaştırmalı olarak mahallenin geleneksel dokusunun tarihsel süreç içerisindeki değişimi değerlendirilmiştir. Çalışmanın katkılarından bir diğeri, İnnaplı Kütah Mahallesi'nde yer alan ve 2021 yılında tescil edilen 3222 Ada 81 Parselde'ki Hancı Muhittin Evi'nin mevcut durum belgelemesi ve koruma önerilerinin geliştirilmesidir. Rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmaları aracılığıyla yapının mevcut durumu ortaya konmuş; ticaret ve zanaat merkezi olarak yeniden işlevlendirilmesi önerilmiştir. Bu işlev, yapının mimari değerlerinin korunmasını sağlarken aynı zamanda mahallede kaybolmaya yüz tutmuş somut olmayan miras değerlerinin yeniden canlandırılmasına katkıda bulunacak bir strateji olarak düşünülmüştür. Sonuç olarak, çalışmada, ulusal ve uluslararası koruma ilkeleri doğrultusunda geliştirilen önerilerle hem mahalle hem de tek yapı ölçeğinde koruma sorunlarına çözüm yolları sunmaya çalışılarak kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlanmıştır.