Fikret Muallâ: Metropoliten ve kozmopolitan karşılaşmalar

Abstract

"Fikret Muallâ: Metropoliten ve Kozmopolitan Karşılaşmalar" konulu bu yüksek lisans tezi, Fikret Muallâ'nın resimlerinde belirginleşen metropoliten ve kozmopolitan tavırları anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Muallâ'nın sanatına dair yeni bir okuma iddiasını ortaya koymaktadır. İstanbul, Berlin ve Paris'te bohem bir yaşam süren Fikret Muallâ'nın sanatında metropoliten ve kozmopolitan tavırlar dikkat çekmektedir. Yaşadığı farklı metropollerin çok kültürlü ve dinamik yapısı eserlerine yansımaktadır. Bu bakımdan Muallâ'nın sanatı İstanbul sanat ortamında özgün bir konumda yer almaktadır. Sanatında birbiriyle iç içe geçen metropoliten ve kozmopolitan karşılaşmalar, farklı kültürlerin bir araya gelerek kaynaştığı ve kesiştiği melez bir alan yaratmaktadır. Homi K. Bhabha, birden fazla kültürün kesiştiği ve böylece yeni kültürel kimliklerin oluştuğu bu melez alanı "Third Space" kavramıyla ifade etmektedir. Muallâ'nın resimlerinde farklı kimlikten insanlar bir arada bulunmakla birlikte birbirleriyle doğrudan diyalog kurmazlar; buna karşın karşılıklı anlayış ve farklılıklara saygı gözlemlenmektedir. Aynı zamanda bu diyalogsuzluk hali, farklı kimliklerden insanların metropoliten yaşam içerisinde yalnızlaşmasını ve birbirine karşı yabancılaşmasını da ortaya koymaktadır. Tez çalışmasında metropoliten ve kozmopolitan kavramları tarihsel bir perspektifle ele alınmış ve Georg Simmel, Kwame Anthony Appiah ve Ulrich Beck referans alınarak metropoliten ve kozmopolitan kavramlarına açıklık getirilmiştir. Bu çerçeve doğrultusunda Muallâ'nın sanatı yeni bir yaklaşımla ele alınarak metropoliten ve kozmopolitan karşılaşmalar anlatılmaya çalışılmıştır. Uzun süre Paris metropolünde yaşayan Fikret Muallâ, eserlerinde şehrin metropoliten ve kozmopolitan kesitlerini konu edinerek melez bir alanı ortaya koymaktadır. Bu durumda Muallâ'nın sanatı metropoliten ve kozmopolitan asıllıdır. Yapılan değerlendirmelere koşut olarak Fikret Muallâ'nın farklı koleksiyonlarda yer alan metropoliten ve kozmopolitan karşılaşmaları yansıtan eserlerine yer verilmiştir. Ek olarak, çeşitli kaynak taramalarıyla ortaya konan yeni bulgular ışığında, Fikret Muallâ'nın yaşam öyküsü ile 20. yüzyılda çok eksenli İstanbul sanat ortamının oluşumu ve Paris'le kurduğu diyalog da çalışmaya dahil edilmiştir.