Türkiye'de küratöryel pratiklerin yerleşmesi: Beral Madra ve Vasıf Kortun örnekleri (1990-2000)

Abstract

Küratörlük kavramı müzeciliğin gelişmesiyle birlikte müzelerdeki eserlerin korunması ve sergilenmesine dönük çalışmaların bir bütünü olarak algılanırken, yirminci yüzyılda özellikle de sanat galericiliğinin ve bienallerin gelişmesiyle birlikte değişmeye ve zenginleşmeye başlamıştır. 1960'larda Avrupa'da ve ABD'de küratöryel pratiklerin ve küratörlerin, sanat dünyasında önceki zamanlara göre daha etkili ve güçlü bir aktör olarak var olmasını takiben 1990'lara gelindiğinde Türkiye'de de etki alanı yaratmaya başlayan bir küratör figürü var olmaktadır. Türkiye'de küratörlüğün bir meslek olarak yapılması ve küratörlü sergilerin hayata geçirilmesi 1990'lardan itibaren görünür hâle gelmiştir. Türkiye'de sanat galericiliğinin gelişimi, karma sergilerin artması, bienaller gibi uluslararası sanat etkinliklerinin düzenlenmeye başlanması, sergilerin kavramsal çerçevelerinin belirlenmesini, sponsorluk ve organizasyon anlaşmalarının düzenlenmesini ve sanatçılarla kurumlar arası ilişkilerin sağlıklı bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmıştır. Bu zorunlulukları doğru biçimde uygulama çalışmalarının ilk örneklerine 1990 ve 2000 yılları arasında küratör Beral Madra ve Vasıf Kortun'un çalışmalarında rastlanmaktadır. Türkiye'de gerçekleşen ilk uluslararası bieanalleri yapan, bir aktör olarak "küratör" ismini kullanan ilk isimler Beral Madra ve Vasıf Kortun olmuşlardır. Sergileme teknikleri, sanatçılarla ilişkiler, sponsorluk anlaşmaları, mekân düzenlenmesi, katalog ve sanatçı kitabı üretimi gibi küratörlük mesleğinin gerekliliği olan unsurlar küratör Beral Madra ve Vasıf Kortun'un uygulamaları örnek alınarak şekillenmiş ve geliştirilmiştir. Bu çalışmada, Beral Madra'nın ve Vasıf Kortun'un 1990-2000 yılları arasında Türkiyeli sanatçılarla yapmış oldukları sergiler incelenmiştir. Beral Madra ve Vasıf Kortun tarafından yapılan bu sergilerde küratörlerin belirledikleri kavramsal çerçeveler, sergilerinin gerçekleştirilme sebepleri, sanatçı ve eser tercihleri, bu tercihlerin gerekçeleri, mekân ve sponsorluk anlaşmaları araştırılmıştır. Yapılan bu araştırma sonucunda Türkiye'de küratöryel pratiklerin yerleşmesi konusundaki ilk örneklerin bir panoramasının çıkarılması hedeflenmiştir.