Erken Cumhuriyet dönemi köy ilkokulu binalarının yeniden işlevlendirilmesi ve iç mekan çözümlerinin incelenmesi : Adatepe Köyü İlkokulu binaları örneği

Abstract

Türkiye Cumhuriyeti kurucu kadroları, yeni cumhuriyetin tanıtma ve yönetiminin bilinenliğini ulusal çapta yaymak için pek çok reform gerçekleştirdi. Bunların başında eğitim alanında reformlar ve eğitim politikaları gelmektedir. 1923-1950 yılları arasında gerçekleşen eğitimdeki bu atılımlar, öncelikle halkın büyük bölümünü okuma ve yazmayı unutmak için ilkokullar onun köyü aracılığıyla, yerel yönetimlerin valiliklerinin mali desteği ile köydeki iş gücü yoğunluğuyla inşa edilen ilkokulları inşaat ile başlar. Dönemin Maarif Vekaleti bünyesinde yerleşik, yerli ve yabancı mimar ve teknik elemanlardan oluşan İnşaat Dairesinde, Anadolu'nun geleneksel yapı malzemeleri dikkate alınmadan ilkokul tipi projeler geliştirildi. Bu projeler daha sonra tüm ülkelerde gönderilerek, köy öğretmenlerinin idaresinde ve köylerin yaygınlaşmasıyla inşa edilmişlerdir. Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlık üslubunun ilk örneklerini teşkil eden bu binalar, Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlık Mirasına önemli derecede referans oluşturmaktadır. 1923-1950 yıllarında üretilen yapı binaları, ülkenin yaygınlaşması, uygulanabilir olması ve köyde bulunan inşa edilmiş kamu binaları olma açısından oldukça değerlidir. Eğitim sisteminin modernleştirilmesi, taşımalı eğitim ve 8 yıllık sürekli eğitim sistemi değişimi ile, geziden kente göçün de katkısıyla, bu yapı stokları büyük ölçüde işlevi yitirilmiştir. Özgün işlevinin yeniden geri kazandırılmasının yanında, binlerce köyde atıl vaziyette bulunan bu binalara yeni bir işlev yükleyerek, yerel kullanıcıların kullanımı oldukça önemlidir. Bu mümkün, Kuzey Ege Bölgesi, Çanakkale İli, Ayvacık ilçesi, Küçükkuyu Beldesi'ne bağlı Adatepe Köyü ve Adatepebaşı Mahallesi İlkokul binalarının yeniden işlevselleştirme çalışmaları arasında yer almaktadır. Her biri "Erken Cumhuriyet Dönemi Mimari Mirası" niteliğinde olan bu yapılar, yeniden işlevlendirilmiş ve yerel olarak kullanıma sunularak sunulabilirtur. Yapılar atıl durumdayken, sürdürülebilir bir fonksiyon modeli yüklendiği için ayrıca önemli bir yer teşkil ederler. Mimari özellikler ve plan tipolojileri anlamında oldukça özgün olan bu binalar, yeniden işlevselleştirilmiş, toplu, yapısal ve iç mekân müdahaleleri incelenmiş, mimari miras ve kamu kullanımı boyutuyla bu çalışma kapsamında ele alınmıştır. Erken cumhuriyet dönemi ilkokul binalarının yeniden işlevselleştirilmesine örnek olarak bu köye ait iki adet ilkokul binasının yeniden işlevselleştirilmesi, hem iç mekan hem de kamusal alan olarak dönüştürüldüğü dönüştürüldü.