İlköğretim okullarının vaziyet planı kararları ve bir eğitim mekânı olarak açık-kapalı teneffüs alanlarının tasarımına etkisi

Abstract

İlköğretim okullarının mimari başarısı, planlama aşamasında alınan kararlara bağlıdır. Kent içerisinde okul arsalarına ayrılan alanların fiziksel durumu ve bölgenin yapılı çevresi, okulların mekân örgütlenmesini biçimlendiren faktörlerdir. Okul, açık ve kapalı bütün kullanım alanları ile eğitime hizmet etmektedir. Resmi eğitim mekânları olan derslikler ve derslik dışı eğitim mekânları olan teneffüs alanları, eğitim sürecinde aktif rol almaktadır. Teneffüs alanlarının tasarımı derslik mekânları kadar önemlidir. Okullarda yapılan gözlem ve araştırmalar sonucu, teneffüs mekânlarının mimari olumsuzluklar ve yetersizlikler barındırdığı fark edilmiştir. Tez konusuna kaynaklık eden bu tespit çerçevesinde çalışma ele alınmıştır. Bu bağlamda, tez çalışmasının ilk bölümünü; konunun amacı, kapsamı ve yöntemi oluşturmaktadır. Tez çalışmasının ikinci bölümü; ilköğretim okullarının yerleşim kararlarından oluşmaktadır. Burada okulların arsa seçimi ve seçilen arsa üzerinde yerleşim kararlarına etkisi olan doğal ve yapılı çevre incelenecektir. Eğitim yapılarının arsa kullanımında belirlenmiş ulusal ve uluslararası standartlar, literatür çalışması olarak ele alınacak, örnekler ile desteklenecektir. Tez çalışmasının üçüncü bölümünde; okul arsalarının kullanımında belirleyici olan açık ve kapalı mekânların örgütlenme biçimleri incelenecektir. Bir teneffüs mekânı olan sirkülasyonun plan şemasına olan etkisi, örnekler ve standartlar üzerinden anlatılacaktır. Tez çalışmasının dördüncü bölümünde; tezin ana sorunsalı olarak belirlenen teneffüs mekânları yer almaktadır. Yurtiçi ve yurtdışı ilköğretim uygulamalarında mevcut durum, belirlenmiş standartlar ve örnekler üzerinden değerlendirilecektir. İlköğretim eğitiminde teneffüsün yeri, önemi ve çocukların mekân algısına etkisinin neler olduğu bu doğrultuda sorgulanacaktır. Ardından açık ve kapalı teneffüs alanları kullanım fonksiyonlarına göre incelenecektir. Tez kapsamında gerçekleştirilen alan çalışması için İstanbul'un Üsküdar ilçesi seçilmiş ve resmi ilkokullar literatür verileri doğrultusunda incelenmiştir. Nicel ve nitel veriler ışığında incelenen 39 adet ilkokula, tezin diğer bölümleri içerisinde örnek çalışmalar olarak yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise; ilk dört bölümden elde edilen bulguların değerlendirilmesi yapılacaktır.