Nöroloji ve mekansal biliş arasındaki ilişki bağlamında space syntax eleştirisi

Abstract

İlk bakışta nörobilim ve mimarlık disiplinleri arasında çok az ortak nokta varmış gibi görünebilir. Çünkü günümüze kadar mimari geleneksel olarak, nörobilim araştırmasını oluşturan deneysel yöntem ve kanıttan ziyade gözlem ve sezgiye dayanıyordu. Ne var ki nörobilimdeki ilerlemeler artık etrafımızdaki dünyayı algılayış biçimlerimizi ve mekanda gezinirken fiziksel ortamımızın bilişimizi, problem çözme yeteneğimizi ve ruh halimizi etkileme biçimlerini açıklayabilmektedir. Böylece, özellikle algı ve mekânsal yönelim alanında nörobilim ilkelerinin anlaşılması; fizyolojik, bilişsel ve duygusal etkileri referans alarak çevresel özellikleri içerecek şekilde inşa edilecek mekanların tasarımı hakkında fikir verebilir. Bu tezde birbiriyle ilişkisi eksik olan akademik alanlar, nörobilim, bilişsel bilim ve mekan dizimini inceleyecektir. Mekanlar, yol bulma, gezinilebilirlik ve okunabilirlik gibi konulara odaklanılarak, mekan algısında ortaya çıkabilecek deformasyonlar vurgulanacaktır."İkili Mekan Görme Kuramı"ndan yola çıkılarak Mekan Dizimi (Space Syntax) analizlerine katkı sağlayacak önerlerin üretilmesi hedeflenmiştir. Bu farklı araştırma dizilerinin nasıl birleştirilebileceğini ve gelecekteki işbirlikçi araştırmalar için potansiyellerin neler olabileceğini önermek için devam edecektir. Bu çalışma mimarın, mekânsal, bilişsel ve bilgiden de anlaşılacağı gibi, daha anlaşılabilir mekanlar tasarlama sürecinde mimarlara yardımcı olmak için nörolojik bakış açısıyla bu son gelişmelerin nasıl kullanılabileceğini önererek tasarımcı için sonuçlarını inceleyecektir. Tez insan-mekan etkileşiminde iki temel kutuptan yola çıkmaktadır. Bu felsefe alanında da en çok tatrtışılan konulardandır; dış dünya ve yapısı ile insan ve dış dünyanın algısı yani fenomenolojisi. Bu çalışmada mimari mekanların nitelenmesi ile onların algılanması süreçlerini açıklama amacındaki bilimsel çalışmaların kuramsal temellerini sorgulamak amacıyla her iki kutuptaki olguların anlaşılması amacıyla geliştirilen kuramlardan mekan algısı sorununa "kanımızca en uygun çağdaş" çözümlemelerin geliştirildiği iki kuramsal yapı incelenecek ve onların sentez olanakları araştırılacaktır. Tezin amacı her iki boyutu da kendi içlerindeki tutarlılıklarının ötesinde, birbirlerini besleyebilmeleri açısından ele almak ve iki kutbu yaklaştırabilecek ortak paydaları bulabilmektir. Örneğin 1970'li yıllarda icat edilerek 30 yılda geliştirilen Space Syntax programı insan algısında psiko-nöral yapıyı sorgulamamakta, nöro-psikolojik kuramlar mekanın fiziki yapısının karmaşık biçimlerini ve insan algısına ve kullanımına etkisini yeterince irdelememektedir. Bu alanda sorgulamalar yoktur denilemez elbette, Michel Denis'in 1980'li yıllarda başlattığı çalışmalar bu iki konuyu tek bir programda ele almada öncü niteliktedir. Ancak bu çalışmada savunduğumuz bireşim Space Syntax gibi bir yaklaşımın çağdaş algı kuramları ile nasıl bütünleşeceği üzerine bir denemedir. Elbette bu bir yüksek lisans tezini aşan boyutta bir araştırma programı olup araştırmalarla genişletilebilecek zengin bir projedir.