Negotiating antiquities: Institutionalisation of French archaeological research in Anatolia (1890–1930)

Abstract

This article examines the process that led to the establishment of the French Archaeological Institute in Istanbul in 1930, situating it within the broader context of French cultural diplomacy and inter-imperial competition in the late Ottoman Empire and early Turkish Republic, as well as the scientific curiosity towards Anatolian and Turkish Islamic antiquities. The article argues that the creation of the institute was not a predetermined outcome but rather the product of a protracted negotiation involving French and Ottoman/Turkish governmental, diplomatic and scholarly actors. These negotiations were shaped by shifting political contexts, conflicting institutional agendas and the broader redefinition of Franco-Turkish relations following World War I and the Allied occupation of Constantinople. By tracing the evolving proposals for the establishment of an institute from the late 19th century through the 1920s, and by focusing on key figures such as Albert Gabriel, the study highlights how scholarly interests and cultural diplomacy were entangled with political sovereignty and national identity. The institutional negotiations examined here reveal not only the challenges of maintaining cultural influence in a changing geopolitical landscape but also provide a window into the broader dynamics of scholarly diplomacy, negotiation and institutional formation in the early 20th century.

Bu makale, 1930 yılında İstanbul'da kurulan Fransız Arkeoloji Enstitüsü'nün kuruluş sürecini ele almakta; bu süreci, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ile erken Cumhuriyet Türkiye'si bağlamında Fransız kültürel diplomasisi ve emperyal rekabet, ayrıca Anadolu ve Türk İslam eserlerine bilimsel ilgi çerçevesinde değerlendirmektedir. Makale, enstitünün kuruluşunun önceden belirlenmiş bir sonuç değil, Fransız ve Osmanlı/Türk hükümet yetkilileri, diplomatlar ve akademisyenler arasında yürütülen uzun süreli müzakerelerin ürünü olduğunu ileri sürmektedir. Bu müzakereler, değişen siyasal bağlamlar, çelişkili kurumsal hedefler ve I. Dünya Savaşı ile İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgalinden sonra yeniden tanımlanan Fransız-Türk ilişkileri tarafından şekillendirilmiştir. Enstitü kurulmasına dair önerilerin 19. yüzyıl sonundan 1920'lere uzanan gelişimini ve Albert Gabriel gibi aktörlerin rolünü izleyen bu çalışma, bilimsel çıkarlar ile kültürel diplomasinin siyasi egemenlik ve ulusal kimlikle nasıl iç içe geçtiğini göstermektedir. İncelenen kurumsal müzakereler, değişen jeopolitik ortamda kültürel nüfuzu sürdürmenin zorluklarını ortaya koyarken, aynı zamanda 20. yüzyılın başlarında bilim diplomasisi, müzakere ve kurumsal oluşumun dinamiklerine ışık tutmaktadır.