Toplumsal yönleri ile yenilebilir peyzaj bağlamında mahalle bostanları : İstanbul örneği

Abstract

Geçmişi Eski Mısır`a dayanan yenilebilir peyzaj, kırsaldan kente göçün artması, kentsel alanlarda tarımsal faaliyetlere ilginin azalması, iklimsel değişiklikler sonucu hasat miktarında görülen düşüşler, genetiği ile oynanmış yiyeceklerin üretimine karşı gösterilen duyarlılıklar gibi etkenler nedeniyle günümüz kentlerinin gündemine giren bir kavramdır. Gıda konusunda bilinçlenen bireylerin kent alanları içerisinde sağlıklı gıdaya erişme istekleri yenilebilir peyzaj alanlarına ilginin artmasına neden olmuştur. Bunun yanında kent hayatı içerisinde birbirinden uzaklaşan ve yalnızlaşan bireyleri bir araya getirmesi ve dayanışma ruhuna yaptığı katkı ile mahalle bostanları (community gardens) günümüz kentleri içerisinde bireylerin kentle anlamlı ilişkiler kurmasına olanak sağlayan yenilebilir peyzaj alanlarındandır. Günümüz kentleşmesinin getirdiği koşullara bağlı olarak mahalle bostanları hareketinin toplumsal bir gereksinimden doğduğu gözlenmektedir. Bu tespitler yenilebilir peyzaj yaklaşımının, mahalle bostanlarının oluşturulması ve bakımında bir yaklaşım olarak görülebileceği hipotezinden hareketle bu tez çalışmasının da kaynağını oluşturmuştur. Çalışma kapsamında literatür taramaları, gözlem ve İstanbul`da örnek olarak seçilen bostan alanlarının gönüllüleri ile yapılan birebir görüşmelerle mahalle bostanlarının faydaları, kent ve kentli için ne ifade ettiği, ne gibi toplumsal gerekliliklerden ortaya çıktığı gibi sorulara yanıt aranmaya çalışılmıştır. Tarihten bu yana bostanları ile yaşayan İstanbul kenti için bostan kavramı kent belleği içinde çok güçlü bir imge olarak kendini göstermekle birlikte bu çalışma kapsamında ele alınan İstanbul - Roma Bostanı ve Kuzguncuk Bostanı örneklerinin de dünyadaki örneklerine benzer olarak ekolojik kaygılar ve kent yaşamının bireyler üzerinde oluşturduğu olumsuz etkilere bir çözüm olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Ancak İstanbul`da kurulan mahalle bostanlarının sivil inisiyatif ile oluşturulmuş olması bu bostanları, yerel yönetimler tarafından desteklenen ve kurulan dünyadaki örneklerinden ayırmaktadır. Toplumsal açıdan ise İstanbul`da incelenen mahalle bostanları hareketinin dünyadaki örnekleriyle benzer sonuçlar göstererek İstanbul kenti için de dayanışma ruhunu güçlendiren, toplumsal bütünleşmeye katkı sağlayan, bireylere sosyalleşme ve iletişim imkanı veren, kent için ekolojik değer üreten bir olgu olarak karşımıza çıktığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yenilebilir Peyzaj, Mahalle Bostanları, Toplumsal Bütünleşme, Aidiyet.