Ünye kentsel sit alanı koruma amaçlı imar planının koruma ve sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirilmesi

Abstract

Geçmişten günümüze koruma kavramı tek yapıyı muhafaza etme düşüncesinin ötesine geçerek tarihi çevre koruma boyutuna ulaşmıştır. Avrupa merkezli ortaya çıkan koruma düşüncesi Atina Tüzüğü ile evrenselleşmeye başlamış daha sonra Venedik Tüzüğü ve Amsterdam Bildirgesi ile tüm kıtalara yayılmıştır. 70'li yılar çevre bilincinin gelişmesi ile birlikte sürdürülebilir kalkınma çabalarına sahne olmuştur. Küresel ölçekte gerçekleştirilen iklim ve çevre toplantıları hız kazanmıştır. Tarihi ve doğal çevrenin birlikte korunması gerekliliği, modern çevre ve yeni yapılaşmanın doğaya ve kültüre uyumlu olması gerekliliği tüm dünya tarafından kabul edilir hale gelmiştir. Ülkeler gelişme için kendilerine hedefler koyarak, tarihi çevrenin muhafaza edilmesini ekonomik gelişmenin bir bileşeni olarak tanımlamıştır. Birçok ülkenin yasal yönetsel mevzuatlarına giren koruma kavramı ile koruma müdahaleleri yaygınlaşmış ve koruma düşüncesi bir tercih olmaktan çıkarak zorunluluk haline gelmiştir. Ülkemizde de koruma uygulamaları gerçekleştirebilmek, mevcut kültürel mirası belgelemek ve ayakta tutmak amacıyla 50'li yıllarda yasal düzenleme ile oluşturulan Gayrimenkul ve Eski Eserler Anıtlar Yüksek Kurulu'nun kurulması çok önemli bir adımdır. İlerleyen süreçte 1983 yılında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Kanunu'nun oluşturulmuş, Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulları ortaya çıkmıştır. Daha sonraları gerçekleştirilen birçok tespit ve tescil işlemleri sonucunda önemli kültürel miraslar belgelendirilmiş, koruma amaçlı müdahaleler gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda koruma amaçlı imar planı uygulamaları ile birçok tarihi çevrenin orijinal dokusuyla günümüze ulaşması sağlanmıştır. Ancak mevcut durumda halen ülkemiz sınırları içerisinde belgelenmemiş veya iyi korunamamış çokça yapı bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında öncelikle sürdürülebilirlik ve koruma kavramları araştırılmış ve planlama ile ilişkisi kurulmuştur. Sürdürülebilir kalkınma sağlanması için dengelenmesi gereken dinamikler ve paydaşlara değinilmiştir. Sosyal kapital ve katılımın önemi vurgulanmıştır. Ülkemizde koruma planlamasının yeri ve önemi incelenerek, planların oluşturulmasında yetki ve sorumluluklar belirlenmiştir. Ünye Koruma Alanı'nın tarihsel gelişimi incelenmiş ve bu doğrultuda Ünye Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı İmar Planı'nın hazırlanma süreci ile içeriği, sürdürülebilirlik ve koruma kavramları üzerinden bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bölgede daha etkin bir koruma amacıyla sürdürülebilir kentsel koruma/gelişme için katkı ve öneriler sunulmuştur.