Doğal sit alanlarının korunmasına yönelik ulusal ve uluslararası kriterlerin, Sakarya ili-Maden Deresi sit alanı örneğinde incelenmesi ve uygulanabilirliği

Abstract

Koruma; geçmişten günümüze miras kalan soyut ve somut değerlerin gelecek nesillerce korunarak aktarılmasını sağlayan bir araçtır. Mimari anlamda koruma ilk önce anıt eserle başlayıp, düzensiz ve estetik kaygılar taşıyan bina formlarının oluşması, sanayileşme ve savaşların etkisiyle özgünlüğünü kaybeden tek düze kentlerimizin, doğal çevresiyle beraber korunması gerektiği fikri zamanla uluslara yerleşmeye başlamış ve günümüzdeki halini almıştır. Anıt eser ve doğal çevresinin birlikte korunmasıyla estetik ve sanatsal değerler taşıyan kentler üretebilmek, sit alanlarının korunmasında ana hedef olmaktadır. Bu bağlamda Sit Alanları belirlenirken sit alan kriterleri, sit alanlarının özellikleri, sit sınırlarının tespiti oldukça önemlidir konulardır. Doğal Sit Alanlarının korunması ekolojik sürekliliğin sağlanmasında, turizmin ve ekonominin gelişmesinde, doğal güzelliklerin ve kültürel değerlerin korunarak devam etmesi hususlarında önem arz etmektedir. Doğal alanların; Unesco ve bağlı kuruluşlar tarafından sit ilan edilmesi, o alana olağanüstü evrensel değer statüsü kazandırmaktadır. Doğal güzellikleri bakımından benzersiz bir alanın ulusal ve uluslararası ölçekte sit ilan edilmesi o alanın değerlenmesini, tanınmasını, ekonomisinin ve turizmin gelişmesini sağlamaktadır. İnsanlığın ortak mirası kabul edilen sit alanlarının korunması, ulusal ve uluslararası ölçekte herkesin sorumluluğundadır. Tüm dünyayı ve dünyanın geleceğini etkileyen Doğal Sit Alanların Tespiti konusu hassas olup, doğru ve anlamlı olarak, açıklanabilir nitelikle, sağlam analiz ve veri çalışmalarıyla tespit edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda tezde izlenilen yöntem olarak Sit alan kriterlerinin ulusal ve uluslararası ölçekte kanunların, yönetmeliklerin açıklamaları ve önemli kuruluşlar tarafından kabul edilme şartları, bu kriterlere bakış açısı ve sit alanı kabul edilmesine ilişkin araştırmalar ülkemizden dünyadan örneklerle beraber, Sakarya ili Maden Deresi Doğal Sit Alanı üzerinden irdelenmeye çalışılmıştır.Maden Deresi Doğal Sit Alanı ayrıca sulak alan olması sebebiyle; ülkemizde ve dünyada sulak alan kavramı, gelişimi, bağlı kanun ve yönetmelikler, korunması bağlamında önemli kurumların tutumları; ulusal ve uluslararası örnekler üzerinden tarafımdan incelenmiştir. Maden Deresi Doğal Sit Alanına ait ekolojik, ekonomik, sosyal analiz çalışmaları, tespitler ve sorunlar, çözüm öneriyle beraber anlatılmıştır. Doğal sit alanlarının korunmasında gelişen teknoloji, sanayileşme, kontrolsüz yapılaşmanın hızla artışı, kent merkezlerinin bütün çevresiyle beraber planlanmıyor olması; sit alanlarının korunmasının geçmişten günümüzde mimari ve şehircilik ilkeleri açısından ne kadar gerekli olduğunu bize göstermektedir. Küreselleşme ve hızla nüfus artışı, uygunsuz olarak imara açılan alanlar; biyolojik çeşitliliği yok etmekte ve günümüzün su ihtiyacı, küresel ısınma, türler arası dengesizlikler gibi sorunları doğurmuştur. Eşi benzeri olmayan doğal güzelliklerimizin sit ilan edilmesi beraber; insanlığın ortak mirası kabul edildiğini ve evrensel olarak korunması gerektiğini konusunda ulusların bilinçlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda Koruma Amaçlı İmar Planı yapılmadan önce uluslar alansal belirlemeleri doğru tespit edip, alanın korunma önem derecesi göz önünde bulundurarak tasarım yapmalıdır. Ana hedef, ekolojik, ekonomik, sosyal sürekliliğinin devamının sağlanması olmalıdır. Alanların doğal ekolojisinin korunması biyolojik sürekliliği sağlarken, kentlerimizin özgünlüğü ve karakteri korunarak o alanı cazibe merkezi durumuna getirmektedir. Bu durum turizmin ve ekonominin gelişmesini sağlarken, o alana ve ulusa verilen önem değerini arttırmaktadır. Bu konuda Sit alanlarımızın korunmasında vatandaşların biliçlenmesi, kamu kurum ve kuruluşların tutumları önem arz etmektedir.