Yenileşme ve kentsel sit alanlarında uygulamaları : Kadıköy tarihi çarşı sit alanı örneği

Abstract

Dünya mirası olan ve özellikle de mesleki sorumluluğumuz gereği dahahassas olmamızı gerektiren, gelecek kuşaklara aktarmanın bilincindeolduğumuz tarihi kentsel dokular, modern dünyada hızla yaşanan kentleşmeve getirdiği sorunların baskısı ve etkisi altında, zaman içinde sahip olduğuözellikleri kaybetme, yok olup gitme, köhneme tehlikesi ile karşı karşıyakalmaktadır.AB'ye uyum sürecinde, geleneksel planlama yaklaşımından, yenilikçiplanlama yaklaşımına yönelim ile özellikle sürdürülebilir kalkınma stratejisikapsamında, (3E) ekonomi-ekoloji-eşitlik kavramları çerçevesinde (3K)Kentsel- Kurumsal- Kültürel boyutlarının ele alınması kaçınılmaz olmuştur.Kentlerde yaşanacak yenileşme süreçleri içinde, kent yönetimleri veaktörlerin başarılı olabilmeleri için bazı yeni yasal düzenlemelere ve yenilikçiyaklaşımlara ihtiyaç duyulacaktır.Yenileşme sürecinin kaçınılmaz olduğu tarihi dokulardan birisi de İstanbul'undeniz ve kara ulaşımında da önemli bir transfer merkezi niteliğinde olan ve18. yy Türk kenti yerleşmesinin kültürel çeşitliliğini ve dönemin özgün sivilmimari örneklerini günümüze taşıyan Kadıköy tarihi Çarşı Bölgesidir. Bu tarihidoku, koruma altına alınmak amacıyla Kültür Bakanlığı İstanbul İli IINumaralı (K.T.V.K.) Kültür Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nca13.09.1991 / 3623 sayılı kararı ile Sit Alanı ilan edilmiş, 1/500 ölçeklikoruma amaçlı imar planı 13.05.1993/5802 sayılı kararı ile uygungörülmüştür.Kadıköy, İstanbul'un, boğazın Marmara Denizine açıldığı güney kesimindeyer alan, ilk çağlardan bugüne her zaman ilgi görmüş, birçok uygarlığa sahneolmuş bir liman yerleşim alanıdır.XÇoğunluğunu Rum balıkçıların oluşturduğu bir köy niteliğindeki Kadıköyyerleşim alanı, 1453'te İstanbul'un fethi ile gelişmeye başlamıştır. Ancakbugün Kadıköy' Tarihi Çarşı Sit Alanı olarak tanımlanan ve Kadıköy'ünmerkezini oluşturan yerleşim alanının fiziksel yapısının oluşumu 17. yybaşlarında Osman Ağa Camisi'nin inşa edilmesi ile başlamış ve bölgedeki ilkTürk Mahalleleri Osman Ağa Cami'nin etrafında gelişmiştir.Kadıköy tarihi çarşı alanı ,18.yy dan itibaren Türk ve Rumlarla şekillenmiş ,19. yy da Ermenilerin de katılımı ile konut ve ticaret merkezi halineOsman Ağa Mahallesinde 882 ev ile 290dönüşmüştür. Bu dönemdedükkanın mevcut olduğu bilinmektedir. Yaklaşık 6.5 ha olan Çarşı ProjeAlanında bugün 125 adedi tescilli olmak üzere yaklaşık 400 bina yeralmaktadır.1860 yılında yaşanan büyük yangında merkezde 250 yapının tamamınınyandığı kayıtlara geçmiştir. Yangın sonrasında ızgara plan uygulamasıyapılarak bugünkü çarşı düzenlemesini oluşturulmuştur. Çoğunlukla 18.yyOsmanlı mimarisinin özgün örneklerinin yer aldığı tarihi çarşı bölgesindebugün, kullanım değişiklikleri nedeni ile yapılan müdahaleler sonucu eskidokunun büyük ölçüde kaybolduğu görülmektedir. Kadıköy Tarihi Çarşı SitAlanında İnsan ve vizyon odaklı kentsel gelişme ve tarihi kültürel değerlerinyaşatılarak korunduğu, yaşanan bu çöküntünün ve köhneleşmenin, kentselyenileşme uygulamaları ile yeniden ve özgün hali ile kent yaşamınakazandırılması, bu alandaki fiziksel eskimenin durdurulması ve ıslahedilmesinin sağlanması, sosyal yapının düzeltilmesi ve ekonominincanlandırılarak , yaşam kalitesinin arttırılması için bu alanda yenileşmeprojesi uygulamasının zorunlu hale geldiği görülmektedir.Tarihi dokuların ve bu dokuları oluşturan kentsel sit alanlarının korunması,değişen dünya ve yaşam koşullarına karşın tarihi dokuların sürekliliğininsağlanmasındaki en önemli araçlardan birisi de kentsel yenileşme proje veXIuygulamalarıdır. Klasik imar planlama anlayışı ile başarılı sonuçlar eldeedilmesi çok da mümkün olmayan tarihsel dokuları, kentsel yenileme veyenileşme süreçleri ile canlandırmak ve kentsel yaşama geri kazandırmak;bu alanları sosyal, ekonomik ve ekolojik yönden iyileştirmek, planlamanındeğişen gündeminde önem kazanmaya başlamıştır.Bu tez kapsamında, yenileşmenin tanımı, Türkiye'de ve uluslar arası ortamdagünümüze kadar hangi evrelerden geçtiği, Türkiye'deki gelişim süreci veİstanbul özelinde yenileşmeye konu olan kentsel sit alanlarına değinilerek,kentsel yenileşme; Kadıköy Tarihi Çarşı Sit Alanı örneğinde incelenmiştir.Sonuç olarak, Kadıköy Tarihi Çarşı Sit Alanı yenileşme proje uygulamasıdeneyimine ve bundan sonraki süreç ile yenileşme projelerine veuygulamalarına yönelik tavsiye, görüş ve önerilere yer verilmiştir.