Parsel ölçeğinde dönüşüm uygulamalarını etkileyen faktörler ve güncel yasal düzenlemelerin incelenmesi : Ümraniye ilçesi, İstiklal ve Adem Yavuz Mahalleleri

Abstract

Dönüşüm bir kentin gelişim tarihini anlamayı olanaklı kılan, fiziksel, politik, ekonomik ve sosyal izler bütünüdür (Thorns, 2004). Kentler dönüşümün izlerini taşıyan canlı organizmalardır. İnsanın var olduğu tarihten itibaren kentlerin sürekli değişime uğradığı ve sürekli dönüşüm ihtiyacını bünyesinde barındırdığı yadsınamaz bir gerçektir. Bir kentin planlama anlayışını kavrayabilmek için dönüşüm sürecini doğru algılamak ve kentin geçmişini tüm yönler ile okuyabilmek gerekir. Bu nedenle kentlerin dönüşüm incelemesi, geçmişiyle birlikte okunması gereken uzun bir süreç işidir. Kentsel dönüşüm literatürde "kentsel sorunların çözümü için değişime uğrayan bir bölgenin ekonomik, fiziksel, sosyal ve çevresel koşullarının kalıcı şekilde iyileştirilmesini sağlayan kapsamlı bir eylem" olarak tanımlanmaktadır (Thomas, 2003). Bu sebeple, kent mekanının dönüşümünü doğru tanımlayabilmek için resmin bütününe bakmak gerekir. Bu resmi oluşturan parçaları, kentin oluşum evresi, kentin eskiyen parçaları, güncel yasal düzenlemeler ve dönüşümü etkileyen faktörler olarak sıralamak mümkündür. Türkiye'de dönüşüm talebi kentleşmenin resmini oluşturan parçaların karmaşık yapısı nedeniyle sürekli gündemde kalmıştır. Cumhuriyet dönemi ile Ankara'da başlayan kentleşme, 1945 yılı itibari ile sanayileşmenin etkisiyle yönünü diğer büyük kentlere çevirmiştir. Günümüz dönüşüm talebini oluşturan karmaşık yapılaşma bu dönemde oluşmaya başlamıştır. Ankara'da oluşturulmaya çalışılan planlama ve konut çözümleri, kentleşmenin sorunlarını çözmeye yetmemiştir. Planlı dönemde sayıları artan gecekondular için uygulanan politikalar başarısızlık ile sonuçlanmıştır. 1980 yılı ile başlayan döneminde ise değişen ekonomik sistem kentsel politikaları etkilemiştir. Sağlıksız konut alanlarının dönüşümü, meşrulaştırma ve ıslah imar planları ile sağlanmaya çalışmıştır. Bu dönemde ıslah imar planları, dönüşüm aracı olarak kullanılmıştır. Bu şekilde gecekondu alanları şimdiki mahallelere dönüşmüştür. 2000'li yıllara gelindiği depremin etkisi ve inşaat sektörüne ağırlık verilmesi ile planlamanın gündemi kentsel dönüşüm olmuştur. Bu dönemde dönüşümün yasallaşma süreci başlamıştır. Kentsel dönüşümün, son uygulama aracı, alansal ve parsel ölçeğinde dönüşümü tanımlayan, 6306 sayılı dönüşüm yasasıdır. Ağırlıklı olarak yasada riskli yapılar üzerinden anlatılan uygulama adımları ile dönüşümün parsel ölçeğinde gerçekleşeceği öngörülmüştür. Fakat dönüşüm güncel yasal düzenlemeler ve diğer mekânsal faktörler sebebi ile tasarlandığı şekilde işlememiştir. Kentin bir bölümü dönüşürken bir bölümü mevcut dokusunu korumuştur. Esas sorun, dönüşüm yasası hazırlanırken, kentsel dinamiklerin ve mevcut yasaların ne kadarının gözden geçirildiğidir. Bu sebeple dönüşüm birden çok faktörden etkilenen dinamik bir yapıya sahiptir. Dönüşüm mekanı ne ölçüde şekillendirdiği ancak tüm dinamiklerin incelenmesi ile kavranabilir.