Kamusal mekânın yapılanmasında kamusallık ve ekinsel üretim mekânlarının rolü: Kadıköy örneği

Abstract

Bu tez araştırması öncelikle derin bir kavramsal çalışma gerektirmiştir. Kamusal Alan (Public Sphere), Kamusallık (Publicness) ve Kamusal Mekân (Public Space), kavramlarının şehircilik ve mimarlık disiplinlerinde ya birbirlerinden ayrıştırılarak ya da birbirlerinin ikamesi yapılarak kullanılıyor olması bu tez kapsamında ele alınan öncelikli bir sorunsaldır. Bu problem çerçevesinde, bu her üç kavramın aslında temel bir holistik yapı arz ettiği ve bu kavramların aslında bir bütünlük çerçevesinde değerlendirilmeleri gerektiği ortaya konulmaktadır. Bu bakış açısının ise tüketim ortamlarının dışında ve çağdaş kapitalist üretim ortamlarından farklı bir üretkenlik atmosferinin varlığı ile kazanılabileceği gösterilmektedir. Kamusal alanı canlandıran bu farklı üretkenliğin mekânsal anlamda karşılığının bulunabilmesi batı literatüründe düşünce gelişiminin takibi ile tiyatro sanatında mümkün olmaktadır. Kamusallığı besleyerek kamusal alanın canlanmasını sağlayabilen mekânsal ortam açısından tiyatronun tarihsel çağlar boyunca önemli bir dinamik olduğu tezin ilerleyen bölümlerinde detaylı olarak ortaya konulmaktadır. Bu bulgular ışığında İstanbul Kadıköy ilçesindeki mevcut kamusallığın dinamikleri üzerine odaklanılmıştır. Kadıköy'deki kamusallığın yapılanmasında, bu ilçede hızla artmakta olan sanatsal faaliyetler çerçevesinde yine sayıları gittikçe artmakta olan yeni nesil tiyatro mekânlarının önemli bir dinamik olarak ortaya çıktığı bulgulanmıştır. Kadıköy ilçesinin tarihsel incelemesi ve ilçe genelinde yeni nesil tiyatro mekânları ile bunların çevre ilişkileri bağlamında gerçekleştirilen saha araştırmaları tiyatronun kamusal alanın camlamasındaki işlevselliğini açıkça gözler önüne sermektedir. Teorik araştırmalar çerçevesinde kavramlara ilişkin elde edilen dinamikler bağlamında Kadıköy genelinde ve tiyatro mekânlarının yıl boyunca süren etkinliklerini takiben yapılan saha araştırmaları, teoriden gelen bu kamusal alan ve kamusallık bileşenlerine sahadan çıkarılan yeni bileşenlerin de eklenmesi gerektiğini göstermektedir. Tez bir yandan bu bileşenleri belirleyerek kamusal alanı var edebilecek bir kamusallığın canlanmasındaki ortam dinamiklerini ortaya koyma çalışmakta, bir yandan da Kadıköy örneğinde kamusallığın bir aracı olarak çözümlenebilen yeni nesil tiyatrolar üzerinden bir modelin varlığına dikkat çekmektedir.