Türkiye’deki Akdeniz tipi yel değirmenlerinin endüstriyel miras bağlamında korunması ve yeniden değerlendirilmesi

Abstract

Tarih boyunca insanlığın temel gıda maddelerinden biri olan tahılın işlendiği (öğütüldüğü) geleneksel üretim yapıları olan değirmenler, üretim kültür tarihimizde önemli bir yere sahiptir. Elle yapılan üretim, enerji-güç kaynaklarındaki değişime bağlı olarak su ve rüzgâr gücüyle çalışan mekanizmalara devredilmiş ve bunun sonucunda değirmen yapıları biçimlenmiştir. Özellikle yel değirmenleri mimari biçimlenişindeki estetik sebebiyle oldukça dikkat çekmektedirler. Bu yapılar kırsal yerleşmelerin sembolü olarak görülmekte ve bulundukları yörelerin üretim kültür mirasını oluşturmaktadırlar. Yel değirmenlerinin gelişimi incelendiğinde farklı tip yapıların varlığı tespit edilmiştir. Bunlardan Akdeniz Tipi yel değirmenleri Türkiye’nin Ege Bölgesi’nde yaygın olarak görülmektedir. Günümüzde bu yapılar, hızlı bir biçimde işlev kaybına uğramakta ve bunun sonucunda yok olma riski altına girmektedirler. Bu yapılar; değerinin bilinmemesi, yeni teknolojilere uyum sağlayamamaları, endüstriyel miras olarak algılanma sorunu, ekonomik yetersizlikler, işletme zorluğu vb. gibi nedenlerden işlevsel ve yapısal değişikliklere uğrarlar. Endüstri yapısı olan yel değirmenlerinin doğru tanımlanarak değerlendirilebilmeleri ve miras olarak algılanabilmeleri için; çevresel, mimari ve kültürel analizleri yapılmıştır. Analizin amacı; yel değirmenlerinin tüm yönleriyle tanıtılması ve değerlerinin ortaya konmasıdır. Yurtiçi ve yurtdışındaki yel değirmeni örnekleri incelenerek mevcut koruma yaklaşımları değerlendirilmiş ve öneri koruma yaklaşımı geliştirilmiştir. Bilim Kodu: Anahtar Kelimeler: Yel Değirmeni, Endüstriyel Miras, Koruma, Yeniden Değerlendirme Sayfa Adedi: 160 Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Binnur Kıraç