Şifa taslarının günümüz çini sanatına yansımaları

Abstract

İnsanoğlu tarih boyunca, fiziksel ve ruhsal sıkıntıları aşmak için çareler aramıştır. Şifa tasları; yüzyıllardır süregelen bu arayış ile ortaya çıkmıştır. Sembolik anlatım dili ile birlikte Kur'an' dan ayetlerin yoğun olarak bulunduğu ve kimi örneklerde astrolojik öğelerle bezenmiş olarak karşımıza çıkan madeni taslar; Türk sanat tarihi literatüründe ''Şifa Tasları'' olarak geçmektedir. İncelenen tas örneklerinin genelinde üretim yılı, yeri, usta, sahip gibi açıklamalar bulunmamaktadır. Kaynaklarda yazı karakteri ve genel bezeme unsurlarına bakılarak yapılan çıkarımlara göre; tasların bir kısmının Anadolu'da, bir kısmının da İran'da üretilmiş olduğu belirtilmiştir. Günümüzde kullanımı hakkında bilgi sahibi olmadığımız şifa tasları; ülkemizde ve yurtdışında çeşitli ülkelerde; müze ve özel koleksiyonlarda bulunmaktadır. Bu çalışmamızda çoğunluğu 12 ile 20. Yy arasına tarihlenmiş, İran ve Anadolu' da üretilmiş olduğu tahmin edilen pek çok şifa tası örneği incelenmiştir. Eser çalışmamızda; geleneksel Türk çini sanatı bezeme unsurları ile tasarlanmış ve sıraltı tekniği uygulanmış 6 adet çini kasede; Kur'an' dan ayetlerin yanında, tılsımsal gösterimlere, tasavvufi sembolizme örnek olarak Mevlana'dan sözlere, iyi dilek sözcüklerine ve sembolik anlam yüklenmiş betimlemelere yer verilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Şifa, Tılsım, Şifa tasları, Çini