Tipografide sayfa-ekran değişkeni

Abstract

Bu tez çalışmasında, Gutenberg matbaasından 20. yüzyılın başına basım, çoğaltma ve okunaklılık okunabilirlik gibi gereksinim ve sınırlamalarla ile gelişim göstermiş tipografinin temel aşamaları incelenmiştir. Çalışmada öncelikli olarak sayfadan ekrana geçişte ortaya çıkan değişkenler belirlenerek tipografi, dolayısıyla grafik tasarım literatürüne yeni eklemlenen çoklu ortam, yatay ve dikey içerik akışı, bağlantılı okuma, hareket, çözünürlük ve arama motoru okuması (orbital reading) gibi farklı kriterler göz önünde bulundurularak sayfa tasarımını ekrana aktarma denemesi gerçekleştirilmiştir.

Çalışma kapsamında ekran, inceleme alanı olarak seçilmiş, sayfadan ekrana içerik aktarımında kullanışlı ve akıcı bir tasarım oluşturmak hedeflenmiştir. Bu bağlamda esas hedef temel grafik tasarım prensiplerden ödün vermeden, farklı işletim sistemlerinin görüntüleme özelliklerine uygun ve farklı ekran ölçülerine adapte edilebilir bir tasarım hazırlamaktır. Bunun yanı sıra hazırlanan tasarım denemesinde genel okuma ve algılama eğilimleri dikkate alınarak akılda kalıcı, anlaşılabilir ve okunaklı bir tasarım ön planda tutulmuştur.

Ekran ortamında okuyucuya sunulan tasarımlar, geleneksel sayfadan farklı olarak kullanıcıya tasarımı değiştirebilme olanağı sağlayabilir. Ne var ki değişken tasarım, sentaks ve hiyerarşi kuralları çiğnendiğinde ise içerik takibi zorlaşır. Bu türden sorunlar, farklı ekran türlerine duyarlı (responsive) ve uyarlanabilir (adaptive) tasarımlar ile aşılmaktadır. Farklı görüntüleme ve ekran türlerine uyumluluk, değişken tasarımın kişisel okuma alışkanlıklarına uyumluluğu ve IOS-Windows gibi farklı işletim sistemlerine uyumluluk, bu çalışmanın stres noktası olarak belirlenmiştir.

Çalışma kapsamında, yazı karakterinin ekranda gösterimi, hinting, grid, hiyerarşi ve yörüngesel okuma (orbital reading) gibi kavramlar incelemiştir. Ekranda okunaklılık başlığı altında üzerinde durulan konular ise, sütun genişliği, boşluk, tipografik süreklilik, değişken sayfa tasarımı ve içeriği farklı ölçeklendirmedir.