Modernleşme ve modernizm bağlamında karşılaştırmalı bir okuma: Tanpınar ve Benjamin

Abstract

Bir geçiş dönemi düşünürü olan Ahmet Hamdi Tanpınar içine doğduğu dönemin yol açtığı çelişkileri bütün yoğunluğuyla yaşamıştır. Tanpınar'ın yaşadığı 1901-1962 yılları; II. Meşrutiyet'in ilanı, Balkan Savaşları, I. ve II. Dünya Savaşları, Milli Mücadele sonrası Cumhuriyet'in ilanı, 1950'de çok partili döneme geçiş ve 1960 ihtilali gibi pek çok önemli olayın yaşandığı oldukça çalkantılı bir dönemdir. Tanpınar bütün bu keskin değişikliklerin yol açtığı kimlik krizini, kendi deyimi ile "şuur ve benlik buhranı"nı rüya estetiği ile aşmayı denemiştir. Bu çalışmada Tanpınar'ın rüya estetiğini kuran nostalji duygusunun muhafazakarlık ve milliyetçilikle nasıl iç içe geçtiğinden, ama aynı zamanda rüyanın kabusa dönüştüğü kırılma noktalarından söz edilecektir. Tanpınar hayatı ve edebi yolculuğu boyunca neyiz ve kimiz sorularına cevap aramış fakat hiçbir zaman net bir cevap vermemiş, huzuru ve bütünlüğü bulmaktaki ısrarına rağmen huzursuzluğun ve parçalanmışlığın yazarı olmuştur. Hakkında yapılan yorumlar Tanpınar'ın hem hayatını hem eserlerini belirleyen bu parçalanmışlığı devam ettirmiştir. Tanpınar'ın düşüncelerindeki gel-gitler ve "hülya adamı" olmaktaki ısrarı uzunca bir süre "sükût suikastı"na maruz kalmasına yol açmıştır. 2000'lerle birlikte ise Tanpınar'ın hayatı ve eserleri her kesimden entelektüelin kendi bulmak isteği cevapları çekip çıkardığı, böylece kendi doğrularını meşrulaştırdığı bir zemin haline gelmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahmet Hamdi Tanpınar, Geçiş dönemi, Rüya estetiği,Muhafazakârlık, Sükût suikastı.