İslamiyet öncesi Türklerde şehircilik ve günümüze ulaşan şehir kalıntıları

Abstract

Orta Asya Türk tarihinde yerleşik yaşam unsuru ve şehirlerin ne zaman oluşmaya başladığını tam olarak söylemek oldukça güçtür. Bununla birlikte bilinen ilk yerleşik kültür faaliyetleri aynı zamanda ilk siyasi teşekkül de olan Hunlar ile başlar. Her ne kadar yarı göçebe bir yaşam sürseler de kurmuş oldukları T’ung Wang Ch’eng gibi şehirler onların yerleşik yaşam ve şehircilik faaliyetleri hakkında önemli fikirler edinmemize olanak sağlamaktadır. Hunlar tarih sahnesine çıktıkları ilk dönemden itibaren gerek Teoman’ın gerekse Chi Chi’nin kurduğu kaleler ile ilk yerleşik denemelerini yapmışlardır. Hunların devamında ise Gök-Türkler artık tam anlamı ile yerleşik kültürü benimsemiş ve kendilerine özgü şehirler ortaya koymuştur. Gök Türkler gerek gelişen İpek Yolu ticareti gerekse zamanın gereksinimlerinden dolayı şehirleşmeyi seçmişlerdir. Onlara ait en güzel ve en önemli şehir olarak Suyap ilk örnektir. Gerek din değiştirmeleri gerekse diğer devletlerin etkisi ile gerçek anlamda yerleşik hayata geçmiş olan Uygurlar ise mimari yapı ve tekniklerinin en güzel örneklerini bizlere sunmaktadır. İpek Yolunun da etkisi ile Orta Asya şehir geleneği ve kültürü Selçuklular vasıtası ile Anadolu’ya taşınmıştır. Bugün birçok şehrimizin hatta ülkemizin sembolü bu mimariden izler taşımaktadır. Çalışmamızın ana hedefi ise şehirciliğimizin ve mimarimizin kökeni bakımından böylesine bir öneme sahip ve herkesçe bilinmesine rağmen çeşitli sebeplerden dolayı oldukça yüzeysel bir şekilde araştırılmış olan Orta Asya Türk Şehirlerinin tarihi seyrini, mimari özelliklerini ortaya koymaktır.