Tabgaç Devleti (386-534)

Abstract

Çinlilerin "T'o-pa" diye adlandırdıkları ve Divan-ı Lügâti't-Türk'te bir Türk kavmi olarak geçen Tabgaçların kökenleri ve dilleri konusunda günümüze kadar bir fikir birliğine varılamamıştır. Öne sürülen fikirler temel olarak kökenlerinin ve dillerinin Türk ya da Moğol olduğu yönündedir. Haklarındaki birçok belirsizliğe rağmen, kesin olan tek şey çok sayıda boydan müteşekkil bir "boylar birliği" olan Tabgaçların kuruluşunda sekiz boyun mevcut bulunup, hâkim olunan topraklar genişledikçe bu boyların sayısının artmış olmasıdır. Konfederasyonda menşei tespit edilen kavimler arasında Hunlar, Hsien-piler, T'u-yü-hunlar, Kao-ch'elar, Juan-juanlar, Wu-huanlar ve Yüeh-chihler bulunmaktadır. Tabgaç tarihinin ana kaynağı olan Wei-shu'da nesilleri efsanevi Sarı İmparator'a dayandırılan Tabgaçların ana yurtları Amur ile Argun Nehri arasındaki bölgedir. II. yüzyılda Hunlardan boşalan İç Moğolistan topraklarına yerleşen, daha sonra güneye doğru inmeye başlayan Tabgaçlar 315 yılında Tai Devleti'ni, 386 yılında da Kuzey Wei Hanedanlığı'nı kurdular. Resmi Çin hanedanlıklarından biri sayılan Kuzey Wei Hanedanlığı zamanında Tabgaçlar On Altı Devlet dönemine son vererek tüm Kuzey ve Merkezî Çin'i kendi hâkimiyetleri altında yeniden birleştirdiler. Bu dönemde idarî anlamda birçok yenilik yapıldı ve Budizm Çin topraklarında yayıldı. 534 yılında ikiye ayrılan Kuzey Wei Hanedanlığı zamanında her ne kadar Çinlileşme yönünde büyük reformlar yapılmış olsa da, yine de geleneksel hayatlarına devam edenler sayesinde göçebe kültürü kendilerinden sonra kurulan hanedanlıklara aktarmayı başardılar. Dolayısıyla Chin Hanedanlığı ile T'ang Hanedanlığı arasındaki dönemde hem İslamiyetten Önceki Türk Tarihi hem de Eski Çin Tarihi açısından önemli bir köprü vazifesi gördüler. Anahtar Kelimeler: Tabgaç, T'o-pa, Kuzey Wei Hanedanlığı, Hsien-pi