Fikir Hareketleri dergisinin “matbuat hayatı” sütununda edebî eleştirisi

Abstract

Bu tezde Servet-i Fünûn döneminden itibaren en sert edebî ve fikri tartışmaların içinde görülen Hüseyin Cahid'in, Cumhuriyet dönemi eleştirisindeki yerini ve önemini belirlemeyi amaçladık. Bunu gerçekleştirebilmek için 1933-1940 yılları arasında sekiz yıl boyunca aralıksız olarak çıkardığı, döneminin edebî ve fikri konularıyla tartışmalarına ışık tutan Fikir Hareketleri dergisinin "Matbuat Hayatı" köşesinde ele aldığı edebî eserler hakkında yazdığı eleştiri makaleleri üzerinde çalıştık. Ancak bu konuda sağlıklı ve doğru sonuçlara ulaşabilmek için makaleler üzerine çalışmamızın öncesinde Cumhuriyet dönemi eleştiri ortamı hakkında bir çalışma yaptık. Hüseyin Cahid, 346 sayı çıkardığı Fikir Hareketleri dergisinin "Matbuat Hayatı" köşesinde roman, hikâye, şiir ve tiyatro türlerinde verilmiş eserler hakkında kendi tenkit anlayışını ortaya koyan özgün değerlendirmeler yaptığı yaklaşık 100 yazı kaleme almıştır. Çalışmamızda bu yazıları şiir, roman, tiyatro ve hikâye olmak üzere sınıflandırarak dört başlık altında tek tek ele aldık. "Matbuat Hayatı" köşesinde en çok şiir, sonra sırasıyla roman, tiyatro ve hikâye türünde eserlere yer verdiğini gördük. Şiir eleştirilerde daha çok dönemin genç şairlerinin eserlerini ele alan Hüseyin Cahid bazen alaycı tavrı ön plana çıkmakla birlikte, onları genellikle yol gösterici bir tavırla eleştirmiştir. Bu eleştirilerinde Cumhuriyet dönemi şiirinin yeni bir ses, düşünce ve hareket getirmediği sonucuna varır. Roman türünde toplam on dört sayı ayırdığı Yakup Kadri, en çok üzerinde durduğu yazardır. Altı romanını derginin on sayısını ayırarak ayrıntılı bir şekilde eleştirmesinin yanında, Erenlerin Bağından, Okun Ucundanadlımensur şiirleri, Bir Serencam adlı hikâyesi ve genel bir değerlendirme yaptığı yazı yer alır. Hüseyin Cahid, eleştirilerinde yeni Türk romanının varlığını kabul etmek için Peyami Safa ve Falih Rıfkı gibi isimlerin yeterli olduğu kanaatindedir. Tiyatro üzerine yazdığı yazılarda özellikle tiyatro geleneğimizin olmamasına değinir. Eleştirilerinde vardığı sonuç, tiyatromuzun ilk zamanlardaki atılımı devam ettiremediği için yeterli gelişmeyi gösteremediği şeklindedir. En az eleştiri yaptı hikâye türünde eserler üzerine yapmıştır. Halid Ziya'nın hikâyelerine yer verdiği üç eleştiride, sadeleşme hareketi sürecinde dilini yenileyen yazarın, bu hikâyeleriyle Cumhuriyet döneminin en önde gelen hikâyecisi olduğunu ispatlama çabası içinde görülür. "Matbuat Hayatı" köşesinde, Servet-i Fünûn dönemiyle Cumhuriyet dönemi arasında bir bağ kurabildiği her fırsatta, bir karşılaştırma yapması veya Servet-i Fünûn'u savunan bir tavır takınması ayrıca dikkati çeker. Kendi intibalarını anlatmak için yazdığını belirttiği eleştirilerini, yeni edebiyatı anlamak için yaptığı bir gezi olarak nitelendirir. Ele aldığı eserlerde, edebî bir üslup aradığını vurgular. Bir tezi savunmak için eser verilmesine karşıdır. Tez kaygısıyla eser veren yazarlara yönelik eleştirilerinde alaycı üslubu ön plana çıkar, hatta tez kaygısıyla yazıldığına kanaat getirdiği eserler hakkında yazarken edebî eleştirinin sınırlarını aşan bir üslup kullandığı görülür. Ele aldığı eserlerin hem olumlu hem olumsuz özelliklerini birlikte verir. Eserlerde olumsuz olarak eleştirdiği noktalara dikkati çekmek için ısrarlı bir şekilde üst üste örnekler vererek görüşlerini ispatlama çabası belirgin bir şekilde göze çarpar. Bu çalışmada Hüseyin Cahid'in "Matbuat Hayatı" köşesinde yaptığı eleştirilerde Servet-i Fünûn dönemindeki edebî zevk ve eleştiri anlayışını devam ettirdiğini gördük. Bu eleştiriler, Cumhuriyet Dönemi izlenimci eleştiri anlayışının bir örneği olarak da değerlendirilebilir.