Felix Mendelssohn Bartholdy’nin Lieder Ohne Worte (sözsüz şarkılar) yapıtının armoni ve formanalizi ile solo piyano edebiyatındaki yeri

Abstract

Fransız İhtilâli, Sanayi Devrimi ve Napolyon Savaşları, 19. yüzyılda Avrupa'nın siyasi ve toplum düzeni üzerinde köklü değişikliklere yol açmıştır. Bu değişiklikler kültür ve sanat anlayışı üzerinde de olmuştur. Edebiyatta başlayan ve müziği de etkileyen romantik anlayış, 19. yüzyıl boyunca etkisini göstermiştir. Bu dönemde müzik alanındaki gelişmeler arasında konserlerin saray salonları yerine, ev ve konser salonlarında görülmesi, teknolojik gelişmeler sonucu enstrüman yapım ve satışındaki artış, piyanonun yaygın kullanımı, amatör müzisyen, ev müziği, solist sanatçı ve virtüoz müzisyen anlayışının oluşması, küçük formlu eserlere olan talep ve müzik yayımcılığının gelişmesi yer alır. Bu gelişmeler doğrultusunda, 19. yüzyılın ilk yarısında yaşayan Felix Mendelssohn Bartholdy'nin bestelediği eserler arasında solo piyano için, küçük formlu yapıtlardan Lieder ohne Worte (Sözsüz Şarkılar) yer alır. Bu eserler her biri altı Sözsüz Şarkı'dan oluşan sekiz albümde yayımlanmıştır. Bu çalışmanın amacı Sözsüz Şarkılar'ın armoni ve form analizini yapmak, Mendelssohn'un sözsüz şarkı formuna yansıttığı estetiği incelemek ve bu yolla Sözsüz Şarkılar'ın solo piyano müziği repertuvarındaki yerini örnekleme olarak 19. yüzyıl İngiltere ev müziği kapsamında araştırmaktır. Bu çalışmada Sözsüz Şarkılar'ın her birinin armoni ve form analizi yapılacak ve Sözsüz Şarkılar'ın müzik tarihindeki ve 19. yüzyıl İngiltere ev müziği repertuvarındaki yeri kitap, makale, tez vb. yazılı kaynaklardan taranarak incelenecektir. Bu araştırmayla Sözsüz Şarkılar'ın solo piyano repertuvarındaki yeri değerlendirilecektir.Günümüzde Sözsüz Şarkılar yurt içi ve yurt dışı müzik eğitim kurumlarında, armoni ve form analizi dersleri ile müzik formları kitaplarında eğitim amaçlı kullanılmaktadır. Sözsüz Şarkılar'ın armoni ve form analizini yapmanın, eğitici, öğrenci ve müzik literatürüne kaynak oluşturacağı, karşılaştırmalı analiz yapacak araştırmacılara veri sağlayacağı ve bestecinin müzik dili konusunda fikir sahibi olmamıza yarayacağı kanaatindeyiz. Ayrıca Sözsüz Şarkılar'ın müzik tarihi ve 19. yüzyıl İngiltere ev müziği repertuvarındaki yerini araştırmanın literatüre Türkçe kaynak sağlayacağını düşünüyoruz. Bu kapsamda Mendelssohn'un bestecilik anlayışını anlamak adına, bestecinin hayatı ve İngiltere'ye yaptığı geziler araştırılmıştır. Sözsüz Şarkılar'ın yayım ve bestelenme sürecindeki gelişmeler ve 19. yüzyıl İngiltere ev müziğinde Sözsüz Şarkılar'ın yeri incelenmiştir. Sözsüz Şarkılar'ın her birinin armoni ve form analizi yapılıp, nota üzerinde gösterilmiştir. Her albümün sonunda form analiz tablosuna yer verilmiştir. Analiz bulguları ayrı bir başlık altında sunulmuştur.Edindiğimiz bulgulara göre sözlü lied geleneğini sözsüz olarak ele alan Mendelssohn, Sözsüz Şarkılar'da klasik ve romantik dönem müzik estetiğini bir arada toplamıştır. Bu şarkılar amatör müzisyenlere hitap eden, küçük formlu eserler olma ve piyano için bestelenme özellikleriyle, 19. yüzyıl ev müziği repertuvarında önemli bir yer edinmiştir. Sözsüz Şarkılar'ın 19. yüzyıl İngiltere ev müziğinde popüler olduğuna ve bizzat kullanıldığına dair, net ve kesin bir kanıt yoktur. Ancak Sözsüz Şarkılar'ın 19. yüzyılda diğer ülkelere göre İngiltere'de daha yaygın ve popüler olabileceğine dair önemli bulgular elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mendelssohn, Sözsüz Şarkılar, şarkı formu, 19. yüzyıl İngiltere ev müziği, armoni analizi, form analizi.