Bizans sanatında yemek sahneleri

Abstract

Birlikte yenen yemekler ve mucizevi biçimde çoğaltılan yiyecekler Eski ve Yeni Ahit'te çok yerde karşımıza çıkmaktadır. Bu yemeklerden Bizans sanatında en çok betimlenenleri, Eski Ahit'ten; Eyüp'ün Oğlunun Evinde Şölen, Dothaim'de Yusuf'un Erkek Kardeşlerinin Yemeği, Çölde Bıldırcın ve Man Şöleni, Yeni Ahit'ten; Son Akşam Yemeği, Simon'in Evinde Yemek, Kana Düğünü, Ekmeklerin ve Balıkların Çoğaltılması gibi sahnelerdir.Hristiyan yemek âdetleri Greko - Romen kültürden ve Yahudi yemeklerinden etkilenmiş, bu etki Yeni Ahit ve Bizans sanatına yansımıştır. Yemek odaları ve mobilyaları, uzanarak oturarak yemek yemek, masa başkanı (symposiarch) ve onur konuğu bölümü gibi sofrada hiyerarşik oturma düzeni gibi özellikler Greko-Roman yemek âdetlerinin devamı olarak görülmüştür. Sigma / Stibadium koltukları geç dönemlerde kaybolup yerini Batılı kare ya da dikdörtgen yüksek masalara bırakmıştır.Hristiyan yemek âdetleri, Greko - Romen kültürünü miras alsa da yiyeceklerin betimlemesi Greko - Romen dönemin doğalcı anlatımının aksine sembolik ve şematizedir. Çoğunlukla dini bağlamda karşımıza çıkan yemek sahnelerinin Bizanslıların gündelik yiyeceklerini yansıtma eğilimi oldukça kısıtlıdır. Bizans sanatında sofralarda en çok betimlenen yiyecekler ekmek, şarap ve balık üçlüsüdür. Bu üç yiyecek de İsa'nın bedeniyle ilişkilidir. Orta Bizans döneminden itibaren sofralarda pişmiş kümes hayvanları ve kök sebzeleri de görülmeye başlanmış; Geç Bizans dönemi yemek sahnelerindeyse sofralardaki yiyecekler, kaplar ve sofra araç gereçleri çeşitlenip zenginleşmiştir.Erken dönemlerde yemek tasvirlerinde sofrada kişiye özel çatal - bıçak, kupa bulunmaz ve yemek elle yenmekteyken; Orta Bizans döneminden itibaren özellikle Son Akşam Yemeği sahnelerinde çatal - bıçak, peçete gibi sofra eşyaları betimlenmeye başlanmıştır. Kana Düğünü ve Beş Bin Kişinin Doyurulması gibi sahnelerde betimlenen kişi sayısında zaman içinde artış olmuş, kompozisyon simetrik şablonu aşarak dinamizm kazanmıştır. Kana Düğünü sahneleri, kimi örneklerde mucizenin betimlenip şölenin betimlenmemesi ya da gelin ve damadın gösterilmemesi gibi anlatımda çeşitlilik göstermektedir. Cucer - St. Nicola'daki gibi canlı ve zengin anlatımın olduğu Kana Düğünü örnekleri, şölen sofralarının şematize eğilimlerinin kimi yerlerde aşıldığının bir kanıtıdır.