Süleymaniye kütüphanesi Hüsrev Paşa 422 numaralı Firdevsi Şahnamesi minyatürleri

Abstract

Bu tezin konusu olan Süleymaniye Kütüphanesi, Hüsrev Paşa 422 numaralı Firdevsî Şahnâmesi, Esedî Tûsî'nin yazdığı Gerşâsbnâme'yi de içinde barındıran, metni genişletilmiş resimli Şahnâme nüshalarından biridir. Eserin yer aldığı Eyüp'teki Hüsrev Paşa Kütüphanesi, Hüsrev Paşa tarafından 1854 yılında yaptırılmıştır. Burada oluşturulan, ancak çeşitli nedenlerle 1957 yılında Süleymaniye Kütüphanesi'ne nakledilen koleksiyonda 714'ü yazma, 445'i matbu olmak üzere toplam 1159 kitap bulunmaktadır. Ketebe ve mülkiyet kayıtları taşımayan eserin Osmanlıların eline nasıl ulaştığı ve Hüsrev Paşa Kütüphanesi koleksiyonuna nasıl dâhil edildiği bilinmemektedir.Yazmanın miklepli cildi zarar gördüğünden muhtemelen XX. yüzyıl başında yenilenerek düz yeşil bir kumaşla kaplanmıştır. Bugünkü 35x24.5 cm ölçülerindeki miklepli cildin iç kapakları düz sarı renk kâğıtla kaplıdır. Yeniden ciltleme işlemi esnasında eserin yaprakları karışmış, bunun sonucunda da Gerşâsbnâme metni eserin 1b-69a yaprakları ile 593b-599b yaprakları arasında yer almıştır. Şahnâme metni bir başlık tezhibiyle eserin 71b yaprağında başlamaktadır. 599 yapraktan oluşan, 4 sütun ve 25 satır halinde, Farsça yazılan eserin metni, 23x13 cm ölçülerindedir.Eser, 8'i Gerşâsbnâme, 33'ü Şahnâme metnine ait olmak üzere 41 minyatür içermektedir. Söz konusu minyatürler iki veya daha fazla nakkaşın elinden çıkmış olup, ufuk hattının yüksek tutulduğu yalın doğa anlayışının yansıtıldığı, kalabalık ve hareketli sahnelere sahiptir. Bu tasvirlerin Safevi yönetiminde İran topraklarında 1565-1585 yılları arasında yapıldığı sonucuna varılmıştır.