Erken devir Türk Sanatı’nda kadın figürü

Abstract

Kadın figürü, Türk sanatında Proto-Türk dönemden itibaren görülmeye başlayıp erken dönem Türk sanatının her evresinde var olmuş , Türkler'in İslamiyeti kabulünden sonra da erken dönem özelliklerini bünyesinde muhafaza ederek varlığını sürdürmüştür.Hun döneminde kurganlardan çıkarılmış dokuma ve maden eserler üzerinde gördüğümüz kadın figürü, malzeme teknik bakımından sınırlılık gösterse de , nitelik açısından tapınılan kadından, ibadet eden soylu kadına ve günlük yaşam sahnesi içerisinde bir sevgiliye kadar farklı konular içerisinde varlık göstermiştir.Göktürk döneminde malzeme ve teknik açısından önceki devirlere göre çeşitlilik gösteren kadın figürü , kaya resimlerinde ve heykel sanatında tanrıça ; sikkeler de ve sarayların duvarlarını kaplayan duvar resimlerinin bir bölümünde hükümdar eşi olarak görülmekle birlikte saray duvarlarında süvari ve müzisyen gibi farklı konum ve mesleklerde de gösterilmiştir.Uygur döneminde Budizm, Maniheizm ve Nasturi Hristiyanlığın etkili olduğu ortamda Türk sanatında insan figürünün sayıca artması, beraberinde kadın figürünün de daha fazla görülmesini getirmiştir. Ancak bu dinlerin etkisiyle ibadet edilenden tanrıçanın yerini daha çok ibadet eden kadın figürü almıştır. Duvar resmi ve dokuma sanatında karşılaşılan kadın figürü, Uygur döneminde minyatürlerde de tasvir edilmeye başlamıştır. Malzeme farkı olmaksızın bu dönemde ,bağış yapan prenses ve soylu kadınlar yoğun olarak ve birbirlerini tekrar eder şekilde tasvir edilmişlerdir.Farklı dönemler, yerler ve dinler içerisinde ele alınmış olup farklı konumlarda tasvir edilmiş olsa da erken devir Türk sanatı içerisinde kadın figürü, küçük farklılıklara sahip olmakla birlikte , daha çok benzer ikonografik özellikleri sürdürmüştür. Bu ikonografik özellikler saydığımız toplulukların dışında kalan Karadeniz'in kuzeyinde ve Orta Asya'da varlık göstermiş Türk topluluklarının sanatlarında da etkisini göstermiştir.