Şerif Mardin düşüncesi ışığında Türk modernleşmesi açısından sivil toplum ve Osmanlı kaynakları

Abstract

Modernleşen Türkiye’nin tarihinin ulus-devlet kurma projesi olarak kavramsallaştırılması, toplumsal pratiklerin modernliğini “organik ve homojen bir ulus”un taşıdığı özelliklere indirgemektedir. Bu durumda modernleşmenin sivil toplum boyutu, kurumlar oluşturmaya dayalı böylesi bir projenin tarihsel aktörü değil, tali sonucu olarak sunulmaktadır. Şerif Mardin, baskın olan bu yaklaşıma karşın, modernleşmeyi, kurumsal inşa süreçlerine sürekli olarak etkide bulunan kültürel grupların projeyle aktif etkileşimi çerçevesinde açıklayan bir açılım getirmektedir. Mardin’in sunduğu açılımı izleyen çalışmamız, “toplumsal değişim süreci olarak modernleşmeyi”, kurum, kültür, sembol ve anlamların kümelendiği sivil toplumsal süreçlerin, projenin siyasal bütünüyle olan çok katmanlı etkileşimi olarak araştırmaktadır. Türkiye’de sivil toplumun Osmanlı geçmişi, her zaman kültürel bir kopukluk tarafından sınırları tayin edilen çevresel unsurların, modernleşmeyle beraber oluşan siyasal etkinliğe katılımı yoluyla merkeze nüfuz etmeleri ve bu arada bu etkileşimin ürünü olan yeni toplumsal alanların üretimi ve yeniden üretimi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Çalışmamız boyunca modernleşme, sivil toplumun uzun bir zaman boyunca sıralanan pratiklerinin yapılaşmasının (sürekliliğin, kırılmanın ve yeniden üretimin) bir tarihsel sosyolojisi olarak incelenmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Modernleşme, Sivil Toplum, Şerif Mardin, Osmanlı, Yorumbilgisi, Yapılaşma