Tiyatroda toplumsalın temsili ve eleştiri : Bertolt Brecht’in epik tiyatrosu

Abstract

Tiyatroda temsil sorunu genellikle Aristo?nun mimesis kavramı çevresinde gelişmiştir. Aristo insandaki mimesis eğilimi ve insanın mimetik olandan duyduğu zevki gerekçe göstererek tragedyayı eposa üstün tuttuğu için, tek tiyatro biçimi mimetik tiyatro olmadığı, özellikle epik tiyatro biçimlerine tarihin her döneminde rastlandığı halde tiyatro ile mimesisi özdeşleştirmek gelenek haline gelmiştir. Söz konusu gelenek modern dönemde eleştirilmeye, hatta yıkılmaya çalışılmıştır. Mimetik olmayan anlayışlar, teorik birikim tutarlığın ve politik aksiyonun da yardımıyla Aristo?dan beri gelen teatral anlayışları yıkarak toplumu daha doğrudan etkileyen ve onu dönüştüren bir tiyatro yaratma yoluna girmişlerdir. Bunlar arasında dramaturg ve yönetmen Bertolt Brecht?in epik tiyatro anlayışının özel bir yeri vardır. Çalışmamızın giriş bölümünde sorunun ana temaları olan temsil ve toplumsallık, sanatın amaçları, mimesis kavramı, tiyatro sanatında temsil ve epik tiyatrodan kısaca söz ettikten sonra konuyu iki kesime bölerek devam eden iki bölümde inceledik. Birinci kesimde, yani ikinci bölümde temsil ve mimesis kavramlarını ayrıntılı olarak inceleyerek mimetik ve epik anlayışların tiyatroda toplumsalı temsil etme biçimlerini göstermeyi denedik. İkinci kesimi oluşturan üçüncü bölümde ise Bertolt Brecht?in epik tiyatrosunu ayrıntılı bir incelemeye tabi tuttuk. Sonuç bölümünde ise mimetik olmayan, epik tiyatroda toplumsalın politik temsilinin başarısını ve olanaklarını sorguladık. İncelememiz, Brecht?in eserinin estetik ve politik kanatlar arasında bütünlenme sağlamak isterken sonuçta eserine yönelik tepkilerin bu bütünlüğü bir kere daha parçalanmaya maruz bıraktığı belirlemesiyle sonuçlanmıştır. Brecht sanatsala olan katkısını toplumsalın tiyatroda eleştirel temsiline borçludur; ne var ki, bunda gösterdiği başarıyı politik anlayışını tiyatro aracılığıyla gerçekleştirmek ve bu anlayışın yaygınlaşmasına hizmet etmek konusunda gösterdiği kuşkuludur.